مدارس محيط زيستي شايد وقتي ديگر!

گزارش شنیداری پیک بامدادی رادیو ایران، امروز شنیدن داشت! اینکه چرا هیچ مقامی در وزارت آموزش و پرورش حاضر به پاسخگویی در مورد تاریخ شروع به کار رسمی مدارس جامع محیط زیستی نیست؟

این در حالی است که معصومه ابتکار در تاریخ 13 مردادماه سال جاری، طی یک نامه رسمی، منشور مدارس جم را به وزیر آموزش و پرورش ارایه کرده است؛ همان منشوری که پیشتر به تأیید آن وزراتخانه رسیده است.

این گزارش را لطفا با دقت گوش کنید ... و خود قضاوت فرمایید.

پیک بامدادی رادیو ایران. 10 شهریور

 


برچسب‌ها: مدارس جم, وزارت آموزش و پرورش, معصومه ابتکار, پیک بامدادی, منشور مدارس محیط زیستی
+ نوشته شده در  سه شنبه ۱۰ شهریور۱۳۹۴ساعت 17:2  توسط محمد درویش  | 

نقش«سمن»‌ها در برنامه ششم توسعه، نمایشی نیست

    آنچه در پی می‌آید، مشروح گفتگوی مفصلم با زهرا کشوری، خبرنگار روزنامه ایران است که متن کامل آن، امروز - هفتم شهریور 1394 - در صفحه 16 آن روزنامه منتشر شده است:

گفتگویم با روزنامه ایران

    تعداد انجمن‌های فعال در حوزه محیط زیست از 413 نهاد در دولت گذشته به 778 سازمان مردم نهاد یا «NGO» در دولت حسن روحانی رسیده است. «محمد درویش» مدیرکل دفتر آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت از محیط زیست کشور این تعداد را یک رکورد بی‌نظیر در چهار دهه فعالیت سازمان محیط زیست می‌داند.
    او در گفت‌و‌گو با «ایران» از تشکیل شبکه ملی «سمن‌های حوزه محیط زیست» خبر می‌دهد که قرار است بخشی از وظایف دولتی حفاظت از محیط زیست کشور را به عهده بگیرد. روزنامه «ایران» با او از چگونگی تشکیل این شبکه، تأثیر آن روی حفاظت از محیط زیست و پیش‌بینی سرنوشت آن به گفت‌و‌گو نشست.

    تشکیل شبکه‌های استانی محیط زیست، مقدمه تشکیل شبکه ملی است. تشکیل شبکه‌ها از کجا شروع شد؟
    از ابتدا سیاست‌های جدید و بحث‌های راهبردی چهارساله دفتر را در حوزه‌های گوناگون در معرض دید عموم قرار دادیم. پیش‌نویس شیوه نامه تشکیل شبکه سمن‌های محیط زیست روی پرتال سازمان قرار گرفت. 31 شیوه نامه این تشکل‌ها برای هر استان 45 روز روی پرتال بود. این شیوه نامه با حضور نماینده ان جی او‌ها نهایی شد. در نهایت در شهریور ماه سال 93 انتخابات شبکه‌های محیط زیست شروع شد.

    در هر 31 استان؟
    بله. سازمان محیط زیست تنها سازمان در بین 25 وزارتخانه و سازمان عضو کابینه است که تمامی سرمایه اجتماعی حوزه خود را برخوردار از یک شبکه مستقل و منسجم کرده است. این کار بزرگی بود که انجام شد و کارشکنی‌های فراوانی انجام شد. بسیاری مایل نبودند. نگاه‌های امنیتی و تهدید‌آمیز همچنان در بحث تشکل‌ها وجود داشت. حتی برخی تشکل‌های قدیمی‌تر که در انتخابات رأی نیاوردند، سنگ‌اندازی می‌کردند تا انتخابات را به حاشیه ببرند. با همه این‌ها مقابله شد و مقاومت شد تا این هویت جدید شکل بگیرد.

    شبکه‌ای که تشکیل دادید وظیفه‌اش چیست؟
    در ابتدا از آنها خواستیم تا مهمترین بحران و اولویت‌ها را فهرست کنند. در نهایت یک فهرست طول و دراز از بحران‌های کشور فراهم شد. این وظیفه به شبکه داده شد تا ظرف سه ماه آینده که اجلاس سوم- بعد از زنجان و تبریز- در سمنان برگزار می‌شود، 10 تا از مهمترین بحران ها- را که بیش از 120مورد است- انتخاب کنند تا به عنوان خروجی نشست سوم به استحضار خانم ابتکار و آقای جلالی رئیس سازمان جنگل‌ها برسد تا بدانند که نظر تشکل‌های مردم نهاد این است که در شرایطی که دولت با کمبود اعتبارات رو به رو است این 10 بحران در اولویت قرار بگیرند. این حرکتی است که در واقع یک شبکه می‌تواند انجام بدهد.

    تعداد سمن‌ها اضافه شده و ارتباط آنها به واسطه فعالیت‌های مؤثر شما زیاد شده است، آیا این موضوع شائبه دولتی کردن ان جی او‌ها را به وجود نمی‌آورد؟ چون یکی از وظایف آنها نقد عملکرد دولت هاست.
    شائبه همیشه وجود دارد. اما افراد هم مؤثر هستند. به عنوان مثال خانم ابتکار وقتی در پایان دولت اصلاحات سازمان را ترک کرد ما 650 «ان جی او» ثبت شده داشتیم، وقتی که دوباره برگشت به 413 تا کاهش یافته بود که خیلی از آنها تنها روی کاغذ وجود داشتند و فعالیت‌ها کاهش یافته بود. حالا دوباره افزایش پیدا کرده به نحوی که هیچ وقت در طول تاریخ فعالیت سمن‌ها در محیط زیست، این تعداد ان جی او نداشتیم. ممکن است هم شائبه دولتی بودن در بعضی آنها باشد. بعضی از آنها هم اصلاً اهل محیط زیست نباشند. در پی سوءاستفاده باشند. به دنبال یک موج باشند و بیایند و از این نمد کلاهی برای خود درست کنند. در برخی مواقع حرکت‌های شگفت‌آوری از برخی از این ان جی او‌ها دیده می‌شود که نشان می‌دهد متأسفانه بدیهیات یک فعالیت اجتماعی در حوزه محیط زیست را نمی‌دانند.

    چطور؟
    مثلاً به من زنگ می‌زنند و می‌پرسند در مورد موضوع مورد نظرشان اعتراض کنند یا نه. می‌گویم برای چی از من می‌پرسید!؟ خب اگر شما به این جمع ‌بندی رسیدید که باید اعتراض کنید، اعتراض کنید اگر نرسیدید خب اعتراض نکنید. چرا از من می‌پرسید؟! چون نگران آن هستید که اگر من موافقت نکنم منافع سازمان محیط زیست قطع شود. در صورتی که انتظار ما این است که انجمن‌ها اصولاً به پایه‌های قدرت و دولت نگاه نکنند، شجاع باشند و حرف‌شان را واقعاً بدون هیچ رو دربایستی بزنند. قرار است که چشم و چراغ سازمان متولی طبیعت ایران باشند و دچار لکنت‌ها نشوند.

    آن منافعی که می‌گویید، کدامند؟
    مثل برخی طرح‌ها که همه سازمان‌ها با «سمن‌ها» کار می‌کنند. برخی قراردادهای آنچنانی هستند و بین سمن‌ها و سازمان‌ها رابطه کارفرما و پیمانکار به وجود می‌آید. الان ما آن رویه را قطع کردیم. هرکسی پروپوزال بهتری ارائه بدهد، کیفیت بهتری داشته باشد، برون سپاری به او سپرده می‌شود. این قضیه باعث شده تا برخی از ان جی او‌های مجازی نسبت به این مسأله سوگیری کنند. ولی عملاً اکثر انجمن‌ها از این فضا راضی هستند. در مجموع روند، روند مثبتی است. شبکه‌ای که باید بنشیند اساسنامه شبکه ملی را تنظیم کند، دارد فعالیتش را انجام می‌دهد. بیانیه خوبی انتشار داده است. همین الان شبکه سمنان برای اجلاس سوم در حال آماده شدن است. ان‌شاءالله بتوانیم در سال آینده شبکه ملی سمن‌های محیط زیست کل کشور را شکل بدهیم تا سمن‌ها صاحب یک شبکه مقتدر بشوند تا دیگر با آمدن و رفتن «معصومه ابتکارها» این ماجرا متزلزل نشود.

    آیا ممکن است که این شبکه مثل انجمن صنفی روزنامه نگاران که همچنان بسته است، نتواند به کار خود ادامه بدهد؟
    این برمی گردد به درایت اعضا.

    راهکار برای تثبیت این شبکه چیست تا بعدها هم همچنان به فعالیت خود ادامه بدهد؟
    ببینید کار دشواری است. یعنی نمی‌توان با مثبت اندیشی احساسی گفت همه چیز طبق معمول است. چون من الان با بدنه دولت در ارتباط هستم. بسیاری از مدیران اجرایی کشور و حتی مدیران درون سازمان محیط زیست و سازمان جنگل‌ها و مراتع فقط برای ژست درباره تشکل‌ها و بازگرداندن سرمایه اجتماعی حرف می‌زنند. ولی عملاً به سرمایه اجتماعی، اعتقادی ندارند. کاملاً مشخص است که دستوری دارند کار می‌کنند و اگر زورشان برسد بدشان نمی‌آید که تمام شبکه‌های سمنی و محیط زیستی را دوباره به کما ببرند. واقعاً این مسأله جدی است. دولت‌ها اصولاً دوست ندارند که اختیارات‌شان کم شود و به مردم واگذار شود.

    سمن‌ها چی، آیا آن بلوغ و آمادگی لازم را برای «برون سپاری» دارند؟
   یک نکته دیگر هم که من را نگران می‌کند همین است. بر فرض اگر دولت‌ها این کار را بکنند آیا تشکل‌ها از آن بلوغ و اطلاعات لازم برخوردار هستند که به این برون سپاری جواب بدهند؟آیا ما توانستیم این فضا را ایجاد کنیم؟ آیا آموزش‌های لازم را به آنها داده‌ایم؟ متأسفانه اغلب اعضا بسیاری از کتاب‌های روز محیط زیست دنیا را هنوز نخوانده‌اند. هنوز دانش ژرفی در حوزه محیط زیست ندارند. برخوردها احساسی است. دنبال این هستند که نرو، نیا، نکن. اینکه چگونه با جوامع محلی برخورد کنند؟ چه گزینه را جایگزین کنند؟ نیاز به دانش دارد، نیاز به تجربه دارد، نیاز به سال‌ها ممارست داردکه هنوز تشکل‌های ما از آن بضاعت برخوردار نیستند. همه این‌ها می‌تواند نقطه ضعف باشد چه از طرف دولت چه از سوی تشکل‌ها که باعث می‌شود که آنگونه که باید فرصت‌ها مجال بلوغ پیدا نکند. این نگرانی‌ها درباره شورای شهر‌ها و روستا‌ها هم بود. خیلی‌ها می‌گفتند که ما چنین ظرفیتی نداریم که 200 هزار مدیر جدید را وارد کنیم. در ابتدا بسیاری از شوراها با مشکل رو به رو شدند. قهر و آشتی‌های کودکانه پیش آمد. حتی یکی از دلایل ناکامی اصلاح‌طلبان در انتخابات سال 84 همین عملکرد ضعیف شورای اسلامی شهر تهران بود. فوق‌العاده غیرحرفه‌ای عمل کردند. این آفت‌ها هست اما اگر یکبار دیگر هم برگردیم این یک اصل مغفول است و لازمه دموکراسی است و باید اتفاق بیفتد. مگر دولتی‌ها کم آزمون و خطا کردند. خشک شدن بختگان ناشی از چیست؟ خب شاید بعضی از تشکل‌ها هم اشتباه کنند. اما اگر این سرمایه اجتماعی بتواند به غنا و تجربه برسد، آن وقت ما می‌توانیم دست کم برای دو دهه امیدوار باشیم که مسیری را انتخاب کنیم که در آن در پیشگاه هیچ کدام از ایرانیانی که در این سرزمین زندگی می‌کنند هیچ علفی، گیاه هرز و هیچ جانداری زیانکار نباشد.

    شوراها مثال خوبی بود. شما یک شبکه را تشکیل می‌دهید، رسانه‌ها هم آنها را معروف می‌کنند که معروفیت خودش قدرت می‌آورد. برای مثال بخشی از زمین خواری که در کشور اتفاق افتاده و امروز در صدر اخبار نگران‌کننده قرار گرفته توسط کسانی اتفاق افتاده که مثلاً روزگاری در شورای روستا عضو بودند. انجمن‌ها امکان قدرت یافتن و احتمال کج رفتن دارند؟
    بله این دغدغه‌ها هم هست، ولی به نظر من لازمه دموکراسی است. مسئولیت‌ها باید به دست مردم برسد و آنها را بازی بدهیم.نباید چون ممکن است که سوءاستفاده در برخی از تشکل‌ها شکل بگیرد، ریشه تشکل‌ها را زد.

    نه ما اصل ماجرا را زیر سؤال نمی‌بریم، بحث آسیب شناسی است نه پاک کردن صورت مسأله. چه راهکاری برای کم کردن این آسیب اندیشیده اید؟
    با ارتقای کیفی و آموزش‌های مدام. هدف ما این است که به جای اینکه ماهی بدهیم، کاری که قبلاً می‌کردند؛ به آنها ماهیگیری آموزش بدهیم.

    نه مشخصاً می‌خواهم بدانم که ابزارهای نظارتی این شبکه‌ چیست تا برخی اعضای آن به خاکی نزند؟ دقیقاً روی نظارت مردم بر مردم تأکید می‌کنم. چون شبکه قرار نیست دولتی باشد.
    دقیقاً. انتظار ما از شبکه‌ها و شرح وظایف آنها همین است. شبکه‌ها هم باید جلوی تخطی ان جی او‌های خاطی را بگیرند و هم حامی آنها باشند.

    پاسخ دقیقی نیست. نگاه امنیتی به سمن‌ها همیشه بوده اما افت و خیز داشته است. آیا این شبکه، پتانسیل دفاع از سمن‌ها را در مقابل فشار‌ها و نگاه‌های امنیتی دارد؟
    باید به این سمت برویم که اگر در یک تشکل و سمن کوچک در یک شهرستان دور افتاده هجوم نگاه‌های امنیتی شدید یا فشار فرمانداری یا بخشداری و... وارد شد، شبکه کل کشور از آن حمایت کند.

    البته اینکه خود شبکه ملی و مرکزی هم به یک قدرت تبدیل شود، هم از آن آسیب‌های احتمالی ست!
    بله. در عین حال شبکه نباید به یک «پدرخوانده» تبدیل شود. نباید خودش را تنها مجرای رسمی ارتباط با سازمان بداند.

    در اساسنامه راهکار و ‌بندی برای حل این آسیب‌های احتمالی دارید؟
    بله. ما در آموزش‌هایی که الان داریم به آنها می‌دهیم ، تشکل‌ها را به وظایف و نقش خودشان آگاه می‌کنیم. تشکل‌ها حتماً باید به صورت ماهانه یک جلسه داشته باشند. باید صورتجلسه این جلسات روی پرتال آنها درج شود. حتماً باید صاحب یک وب سایت باشند. باید در یک استان تمام سمن‌های آن استان را دور هم جمع بکند. استان باید گزارشی از عملکرد خودش را بدهد و هر گونه لکنت‌های احتمالی را برطرف کند. داریم روش‌های رتبه بندی سمن‌ها را با کمک دو هسته متشکل از خودشان ترسیم می‌کنیم تا ان جی او‌ها متوجه شوند یک سمن خوب باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد. حتماً از اعضایش حق عضویت بگیرد. حتماً هیأت امنا داشته باشد. باید جلساتش مرتب برگزار شود. صاحب یک پرتال به‌روز باشد. باید سرمایه اجتماعی در محل باشد. یعنی دست‌کم باید 100 نفر عضو داشته باشد. این معیارها امتیاز می‌آورد. نشاندهنده آن است که این ان جی او‌ها تک نفره نیستند، خانوادگی نیستند، مشروط به یک فرد نیستند. چون اگر بخواهند به همین روال ادامه بدهند، محلی از اعراب نخواهند داشت. این‌ها دارد مشخص می‌شود و می‌آید. یکی دیگر از کارهایی که دفتر مشارکت کرده، همین است. پیشکسوتانی که به یک نحوی از سازمان بریدند را دوباره دعوت کردیم. بزرگانی مثل «بیژن دره شوری» را که تا حالا پایشان به پردیسان نرسیده بود، دوباره دعوت کردیم. با حضور حسین آخانی، هوشنگ ضیایی، تقی خانی، عبدالحسین وهاب‌زاده و... اندیشکده محیط زیست را تشکیل دادیم. عملاً نشان دادیم که اهل مشورت هستیم. اهل خرد جمعی هستیم. تک رو نیستیم. تک محور نیستیم. عقاید مخالف را می‌پذیریم. می‌خواهیم تلاش کنیم تا مشکلات محیط زیست را در شرایط بسیار بحرانی حل کنیم.

    من در برنامه هم اندیشی دفتر مشارکت که برای نظرخواهی از سمن‌های مردم نهاد درباره برنامه توسعه ششم در پردیسان برگزار شد، شرکت کردم. برخی از کسانی که آمده بودند، اعتقاد داشتند که این نظرخواهی‌ها هیچ تأثیری در برنامه ششم ندارد و سازمان بیشتر می‌خواهد معترضان را آرام کند.
    بله. این شائبه کاملاً جدی بود. به همین خاطر در انتخاباتی که در تبریز برگزار شد، برای اینکه سمن‌ها مطمئن باشند که نظرات آنها در آن اجلاس مورد دقت نظر قرار می‌گیرد، دو نفر از خودشان یعنی دکتر آخانی، نماینده تشکل‌های مردم نهاد مرکزی و بابک مغازه‌ای از استان همدان را انتخاب کردند، که این دو نفر به نمایندگی از تشکل‌های مردم نهاد با حق رأی در شورای بررسی فصل محیط زیست برنامه توسعه ششم حضور داشته باشند. به نظر من همچین کاری را هیچ سازمانی انجام نداده است.

    یک مسأله دیگری هم وجود دارد انجمن‌های بسیار زیادی برای اجلاس مشورتی فصل محیط زیست در برنامه ششم آمده بودند که همان‌طور که خود شما هم اعتقاد دارید، بسیاری از آنها سواد علمی آنچنانی ندارند و بیشتر با احساس خود آمده بودند. بنابراین راهکاری که بتواند به فصل محیط زیست در برنامه ششم رنگ بدهد شاید شنیده نشود!
    این دو نفری که انتخاب شدند کسانی هستند که هم به قوانین و محیط زیست اشراف دارند و هم فرصت کافی دارند تا هر چهارشنبه به محیط زیست بیایند و در این شورا و در جلسات شرکت کنند. مدام هم پیگیر نظرات ان جی او‌ها باشند برای بهتر کردن فصل محیط زیست در برنامه ششم.

    اسم بیژن دره شوری را آوردید. کسی که محیط زیست ایران بدون هیچ ارفاقی مدیون فداکاری اوست، از سوی دیگربدنه کارشناسی سازمان به گفته خیلی‌ها، بسیار ضعیف و نحیف است. برنامه‌ای برای بازگرداندن کارشناسان منزوی و طرد شده دارید؟
    ما برای همین آمدیم اندیشکده یا اتاق فکری به عنوان اتاق فکر بزرگان محیط زیست درست کردیم تا بتوانیم فضایی داشته باشیم تا توی این فضا، دوستان و پیشکسوتان بیایند و مشورت بدهند و راهکار ارائه بکنند و از نظراتشان بی‌واسطه استفاده بکنیم.


برچسب‌ها: سمن, برنامه ششم, روزنامه ایران, زهرا کشوری, شبکه محیط زیستی
+ نوشته شده در  شنبه ۷ شهریور۱۳۹۴ساعت 7:2  توسط محمد درویش  | 

گرداب سياست سمن‌ها را خفه مي‌كند!

    آنچه که می‌خوانید، مشروح گفتگوی نگارنده با مجید پالوایه، خبرنگار روزنامه قانون در تبریز است که در پایان نشست سه روزه نمایندگان شبکه‌های محیط زیستی 31 استان کشور، انجام گرفت و حاصل آن در صفحه یازده مورخ سوم شهریور آن روزنامه منتشر شد:

گفتگویم با قانون

    فعاليت سمن‌ها در دهه اخير با مشكلات و مخالفت‌هاي بسياري همراه بوده است. از يك سو دولت‌ها هميشه در شعارهاي انتخاباتي حمايت از سمن‌ها را سر داده‌اند و ازسوي ديگر با قوانين دست‌ و پاگير سمن‌ها را با مشكلات بسياري مواجه كرده‌اند. باتوجه به وقوع فجايع زيست محيطي در كشور، سمن‌هاي محيط زيستي فعاليت خود را در دهه اخير بيشتر كرده‌اند و در اين ميان نيز در نبود قوانين منسجم با چالش‌هاي بيشتري مواجه هستند. در اين‌باره با محمد درويش، مدير دفتر آموزش و مشاركت مردمي محيط زيست به گفت‌وگو پرداخته‌ايم. 

    برنامه شما برای اینکه اتفاقات 10 سال قبل دوباره برای سمن‌ها رخ ندهد، چیست؟
    اگر سمن‌ها هوشمندانه رفتار نکنند ممکن است دوباره آن اتفاقات بیفتد، چون بدنه قوی در حاکمیت اعتقادی به فعالیت سمن‌ها ندارد و دوست دارد که تمام قدرت را در دست داشته باشد. متاسفانه باوجود شعارهای زیبا و دلفریبی که داده می‌شود که ما اعتقاد به حضور سمن‌ها داریم و دوست داریم شاهد شکوفایی سرمایه‌های اجتماعی باشیم، عملا قوانین دست و پا گیر برای فعالیت سمن‌ها همچنان وجود دارد و بیش از دو سال است که لایحه ساماندهی فعالیت سمن‌ها از دولت خارج نشده و همین مسئله نشان می‌دهد که دست‌های پرقدرتی در کار است که سمن‌های محیط زیستی یا اصولا سرمایه اجتماعی فعالیت مدنی، در کشور ما به جایگاه مناسب نرسند. برای همین است که هوشمندی سمن‌ها بسیار مهم است که از این فرصت تاریخی استفاده کنند. رئیس‌جمهور و خانم ابتکار و برخی مسئولان از جنس تشکل‌ها هستند. اگر ما بتوانیم در واقع شرایطی به‌وجود بیاوریم که سمن‌ها از هویت صنفی برخوردار شوند، در این صورت است که با رفتن و آمدن معصومه ابتکارها دیگر شاهد تزلزل سمن‌ها مثل 10 سال قبل نخواهیم بود. این بستگی به خردمندی، درایت و درک نمایندگان گروه‌های مردم نهاد از دوره پیش‌رو دارد که خودشان را درگیر حواشی، روزمرگی‌ها نکنند. برای اصل مطلب وقت بگذارند، برای تنظیم شبکه ملی و برگزاری انتخابات و اتحادیه ملی سمن‌های محیط زیستی را به سرعت ثبت کنند.
   

    یک گمانه‌زنی در خصوص علت تلاش شما برای ثبت شبکه ملی سمن‌های محیط‌زیست این است که می‌خواهید این سمن‌ها را از بقیه سمن‌های اجتماعی جدا کنید تا درگیر مشکلات آنها نشوند.
    نه؛ ماجرا این است که سازمان محیط زیست پیش قراول شده است و می‌خواهد بگوید سمن‌ها باید در فضای تخصصی خودشان قدم بردارند، سازمان‌هایی که در اعتیاد، زنان و یا کودکان کار می‌کنند باید در حوزه تخصصی خودشان گام بردارند. این‌طور قدرتمندتر می‌شوند، سازمان پیشقدم شده تا تابو شکسته شود و بقیه سازمان‌ها هم اجازه بدهند سمن‌هایشان بیایند و کار کنند.

    گفته می‌شود در سازمان با شما همکاری نمی‌کنند و از بها دادن شما به سمن‌ها ناراضی هستند؟
    بله؛ برخی از مدیران سازمان محیط زیست واقعا به کار سمن‌ها اعتقاد ندارند، برخی از کارمندان سازمان محیط زیست می‌گویند چرا سازمان به جای اینکه به حقوق ما بپردازد دارد برای توان افزایی تشکل‌های مردم نهاد هزینه می‌کند. اما به نظر من این عده در اقلیت هستند؛ در درون سازمان به‌دلیل حضور معصومه ابتکار که عمیقا به کار تشکل‌های مردم نهاد اعتقاد دارد ما مشکل جدی نداریم. کارها خوب پیش می‌رود. خود خانم ابتکار گفتند که هر موقع با مشکل مواجه شدی به شخص خودم بگو تا مشکل را حل کنم و واقعا هم مشکل را حل کردند. 

    بین مدیران کل استان‌ها هم مخالف دارید؟
    بله، متاسفانه برخی مدیران‌ کل استان‌ها طوری که باید به سرمایه اجتماعی در حوزه محیط زیست اعتقاد ندارند.

    این موارد را منتقل کردید؟
   برخی را انتقال دادم، گفتند که تذکر می‌دهم، به هر حال فعالان محیط زیست همیشه محکوم هستند که امیدوار باشند؛ ما محیط زیستی هستیم ما پیرو قانون طبيعتيم و اعتقاد داریم باید با مثبت‌اندیشی پیش برویم. من تا الان هر چیزی که خواستم اتفاق افتاده. امیدوارم بعد از این هم بقیه راه را برویم، تعارف هم ندارم هر موقع احساس کنم که اثر بخشی ندارم استعفا می‌دهم و می‌روم کنار.

    فکر می‌کنید سمن‌ها چقدر به آموزش نیاز دارند؟
    خیلی زیاد، یکی از دل‌نگرانی‌های من بیش از نگاه امنیتی که روی سمن‌ها است به خود سمن‌ها مربوط است که هنوز به ارتقاي کیفی لازم نرسیده‌اند. بسیاری از سمن‌ها هنوز از دانش مطلوب برخوردار نیستند. بیش از اینکه اهل ارائه راهکار باشند اهل غر زدن هستند. این غر زدن در نهایت به نفع طبیعت‌ستیزان، توسعه‌گران و اقتدارگرایان تمام می‌شود. به این ترتیب می‌توانند فعالیت سمن‌ها را به سخره بگیرند. من امسال تلاش کردم با برگزاری 4 کارگاه آموزشی در هر فصل تشکل‌ها بال و پر بگیرند، بهترین اساتید را دعوت کردم تا به این توان افزایی برسند.

    فکر نمی‌کنید قوانین جدید و اختیاردهی به شبکه‌ها قبل از رسیدن تشکل‌ها به سطح مطلوب باعث مشکل بشود؟
    این دقیقا مثل تشکیل شوراها است، آن موقع گفتند ما نمی‌توانیم یک شبه 200 هزار مدیر جدید داشته باشیم؛ اگر قانون شوراها اجرا شود احتمالا پاشنه آشیل نظام بشود و واقعا پاشنه آشیل دولت اصلاحات شد و از دل آن شوراها و قهر و آشتی‌هاو بی‌توجهی‌ها که برخی افراد با 150 هزار رای نماینده مردم تهران شدند و از دل آن شوراها آقای احمدی‌نژاد بیرون آمد و باعث سقوط دولت اصلاحات شد.البته اگر تاریخ به عقب برگردد من مطمئنم دوباره رئیس‌جمهور دولت اصلاحات همان کار را می‌کند چون این اصل مغفول قانون اساسی بود. ما باید این تمرین دموکراسی را انجام بدهیم؛ بالاخره درست است این لکنت‌ها وجود دارد، اگر می‌خواهیم از سرمایه اجتماعی در حوزه محیط‌زیست استفاده کنیم باید اجازه بدهیم این سرمایه اجتماعی شکل بگیرد. بچه‌ها با هم بحث و جدل کنند، اندک اندک در کنار این جنجال‌ها رشد کنند. 

    آیا سمن‌ها به آموزش اعتراض قانونی هم نیاز دارند؟
    یک دلیلش این است که مجالی برای انتقاد به مردم ندادیم، در مدارس هر دانش آموزی که چرا بگوید سرکوب می‌شود. دانش‌آموز خوب دانش‌آموزی است که بگوید چشم؛بچه خوب بچه‌ای است که شیطنت نکند، ساکت باشد چیزی را نشکند، این‌ها جزو ارزش‌هاست و حاصلش می‌شود همین که از یک فضایی که رد شدید از کوچک‌ترین فضا همه عقده‌ها بیرون می‌ریزد. بله بچه‌ها نمی‌دانند چگونه باید اعتراض و انتقاد کنند و نمی‌دانند چگونه باید به حق‌شان برسند، این را آموزش خواهیم داد.

    پیشنهاد دکتر مجابی در خصوص پارلمان سمن‌های محیط زیست دقیقا چه چیزی بود؟
    این همان اتحادیه ملی سمن‌های محیط‌زیستی است که خواهش من این بود که در اجلاس سمنان یک هیاتی این اساسنامه را بنویسد. این اساسنامه بر اساس همان نظامنامه بهارستان بر اساس ضریبی از جمعیت، تعداد سمن‌ها و اهمیت اکولوژیک هر استان باید بتواند تعداد نمایندگان را مشخص کند، الان تهران با 10 میلیون نفر جمعیت یک رای دارد، یک استان با 500 هزار نفر جمعیت هم یک رای. این عدالت محوری نیست، گفتیم بنشینيد این را تنظیم کنند که یک پارلمان از نمایندگان واقعی تشکل‌های مردم نهاد شکل بگیرد. 

    آیا با آموزش کمی که تشکل‌ها دارند فکر می‌کنید می‌توانند این اساسنامه را بنویسند؟
    اگر این باور در دولت وجود داشته باشد که به سرمایه اجتماعی اهمیت بدهد، که به‌نظر می‌رسد با حضور دکتر میرباقری در معاونت اجتماعی وزارت کشور امروز این باور وجود داشته باشد، دکتر مشکینی مدیرکل مشارکت وزارت کشور هم انسان بسیار روشنفکر و پیشرو در این حوزه است. امیدواریم این فضا برای سمن‌ها ایجاد شود، شرایط بلوغ سمن‌ها فراهم است.

    در خصوص تشکیل سمن‌خبرنگاران محیط زیست اقدامی انجام داده‌اید؟
    این پیشنهاد را به آقایان بربر، میرزاده و خانم کشوری داده‌ام؛ این‌ها هم قول داده‌اند که سمن خبرنگاران محیط زیستی دوست‌دار محیط‌زیست را شکل بدهند، من امیدوارم این سمن به‌زودی شکل بگیرد، نه خبرنگاران، ورزشکاران که خوشبختانه شکل گرفته، هنرمندان هم شکل داده‌اند، قضات، وکلا حتی ائمه جماعات، روحانیون هم بیایند گروه‌های دوست‌دار محیط زیست تشکیل بدهند.

    انتظار شما از سمن خبرنگاران محیط زیست دقیقا چیست؟
    برای محیط زیست بیشتر قلم بزنند، دانش‌شان را افزایش دهند، یکی از مشکلات رسانه در این حوزه، متخصص محیط زیست نیستند در بهترین حالت ژورنالیست هستند، بعضی‌ها دوره ژورنالیستی هم ندیده‌اند، از بد یا خوب حادثه در حوزه‌ای نتوانسته‌اند باشند به آنها گفته‌اند برو گروه اجتماعی، آنجا هم گروه محیط زیست، برخی خبرنگاران از نوع سوالاتی که از من می‌پرسند یا از نوع دریافتی که از صحبت‌های من می‌کنند متوجه می‌شوم که آنها اصول ابتدایی دانش واژه‌های محیط زیستی را هم بلد نیستند. بنابراین انتظاری که از تشکل‌های خبرنگاری محیط زیستی داریم این است که کارگاه‌های آموزشی بگذارند و دانش خودشان را ارتقا دهند که وقتی خبرنگار نوعی از من مدیر نوعی سوال می‌پرسد دقیقا با اشرافی که بر قوانین حاکم بر محیط زیست دارید بتوانيد من را به چالش بکشيد یا اگر جواب پرت دادم سریع متوجه بشود.

    برخی مدیران محیط زیستی با خبرنگاران به‌صورت امنیتی برخورد می‌کنند و از پاسخگویی طفره می‌روند، این جسارت برای پاسخگویی شفاف به این افراد داده شده است؟
    خبرنگاری که اهل عدد و رقم باشد در هر شرایط می‌تو‌اند کار کند، پاسخ شما هم بله است هم خیر؛ برخی مدیران شهامت دارند و جلوی توسعه‌طلبان می‌ایستند، برخی‌ها کوتاه می‌آیند. در خود سازمان خانم ابتکار در اغلب موارد مقابل توسعه‌طلبی می‌ایستند و این الگویی است برای مدیران‌شان که مثل او باشند ولی اغلب مدیران دست به عصا هستند، خیلی زیربار مصاحبه نمی‌روند، خیلی پاسخگو نیستند، تعداد اندکی از مدیران هستند که معمولا در حال مصاحبه هستند.

    امیدوارید سمن‌ها تا کجا پیش بروند؟
    آرزو می‌کنم همه سمن‌ها به مقام مشورتی در سازمان ملل نائل شوند، اگر یک سمن به این حد برسد یعنی اعضای این سمن دانش قوی داشتند پروژه می‌نویسند اعضایشان به زبان انگلیسی مسلط هستند، حتما اثر بخشی اجتماعی دارند، حتما توانستند یک مشکل محیط زیستی ما را حل کنند. اجلاس‌های سراسری را بدون حمایت دولت انجام دهند و به استقلال مالی رسیده باشند.

    درباره سند توسعه ششم، آیا باز هم فصل محیط زیست در قفسه خواهد ماند؟
    اجرای این قانون دست ماست، به بچه‌ها هم گفتم بروید مطالعه و قوانین را زیرورو کنید، وقتی سمن‌ها درگیر نوشتن قانون باشند بیشتر دقت می‌کنند و حساس می‌شوند، این قانون ششم فرقش این است که در تدوینش سمن‌ها نقش دارند و امیدوارم حضور این دو نماینده باعث بشود که سمن‌‌ها حساسیت بیشتری در اجرا به خرج بدهند.

    یک مسأله مهم این است که برخی ها انتظار دارند سمن‌ها درانتخابات مجلس آینده تلاش کنند تا نمایندگان محیط‌زیستی وارد بهارستان شوند. نظر شما چیست؟ 
    برای سمن‌ها یک خطای استراتژیک است اگر بخواهند در انتخابات دخالت کنند، سمن‌ها به هیچ عنوان نباید در کارهای سیاسی دخالت کنند. بسیاری دوست دارند با همین انگ‌های سیاسی برای همیشه سمن‌ها را نابود کنند، سمن‌ها باید نشان بدهند که نهادهای علمی مستقل غیردولتی و غیرسیاسی هستند و فقط ظرفیت‌سازی اطلاعاتی می‌کنند که اگر سمن‌ها در جامعه فعال باشند آن وقت مردم در بزنگاه‌هایی مثل انتخابات، انتخاب درست‌تری می‌کنند و نیازی نیست که یک سمن بیانیه صادر کند که از این فرد و آن فرد حمایت می‌کنم، اصلا یک سمن نباید مثل حزب سیاسی عمل کند.


برچسب‌ها: سمن, اجلاس تبریز, روزنامه قانون, سید محمد مجابی, گرداب سیاست
+ نوشته شده در  جمعه ۶ شهریور۱۳۹۴ساعت 11:46  توسط محمد درویش  | 

یک عمل غیرمحیط زیستی در دولتی محیط زیستی!

    روز دوشنبه گذشته – دوم شهریور 1394 – در آستانه‌ی روز ملّی محیط بان، تولد هشتمین امام شیعیان جهان، امام رضا (ع) – ضامن آهو – راهی شهرستان کازرون شدم تا در جمع دوستداران محیط زیست و مردم شریف دیار پریشان، هم از چند محیط بان شایسته منطقه قدرانی کنم و هم ضمن شرح ویزگی‌های یک محیط بان و جایگاه محیط بانی در جامعه‌ی امروز ایرانی از راهکارهایی سخن بگویم که در صورت اجرا می‌تواند حیات را به دریاچه زیبای پریشان بازگرداند؛ دریاچه‌ای که اینک به قول یکی از روزنامه‌های محلی کازرون، از عشق آب در حال سوختن و خودسوزی است.
    با این وجود، به رغم تدارک‌ها و هماهنگی‌هایی که حدود سه ماه طول کشیده بود، ساعت 14 همان روز، شخص فرماندار، آقای حمیدرضا گرامی به مدیر جوان تشکل مردم نهاد حامیان شهر سبز – برگزارکننده مراسم - اعلام کردند که مجوز برگزاری همایش را لغو کرده‌اند! ظاهراً هرچقدر ایشان اصرار کرده‌اند که اجازه دهند تا همایش برگزار شود، فرماندار محترم کازرون به سه دلیل موافقت نکردند: نخست آنکه چرا نام ایشان در بین سخنرانان همایش نیست؟ دوم اینکه هنوز تشکل یاد شده مراحل ثبتش به پایان نرسیده و فقط کد رهگیری دارد! و سوم آنکه فرماندار با نشان دادن تقویم رسمی کشور خطاب به برگزارکنندگان می‌گوید: اصلاً در کجای این تقویم نامی از روز ملّی محیط بان شده که شما می‌خواهید به مناسبتش جشن گرفته و فعالیت محیط زیستی بکنید؟!!

پوستر همایش کازرون


    عملکرد شگفت‌آور فرماندار محترم شهرستان کازرون از چند جنبه تأمل‌برانگیز، تأسف‌بار و مأیوس‌کننده است:

نخست آنکه 
در شرایطی که دولت تدبیر و امید یکی از مهم‌ترین سیاست‌های راهبردی خود را بازگرداندن نشاط به سرمایه اجتماعی معرفی کرده و از کارگزاران حکومتی خود می‌خواهد تا نسبت به شکل‌گیری سمن‌ها در حوزه‌های گوناگون، به ویژه محیط زیست با علاقه‌مندی و تسهیلات بیشتر اقدام کنند، اقدام بازدارنده‌ی جناب فرماندار به شدت پرسش‌برانگیز است! نیست؟ این در حالی است که سال گذشته در اجتماع فرمانداران سراسر کشور که با حضور مقامالت ارشد وزارت کشور در شهرستان یزد برگزار شده بود، آقای دکترمیرباقری، مسئول حوزه اجتماعی وزارت کشور به صراحت و آشکارا از همه‌ی مدیران ارشد دولتی حاضر در آن گردهمایی خواست تا نهایت تلاش خود را برای احیای دوباره سرمایه اجتماعی در کشور مصروف داشته و نگاه‌های امنیتی بر فعالیت سمن‌ها را کاهش دهند.

دوم اینکه 
اصولا چرا برای برگزاری یک مراسم محیط زیستی، آنهم به بهانه تولد امام رضا (ع) و پاسداشت مقام محیط بان و برگزاری چند سخنرانی، نیاز به صدور مجوز از سوی فرماندار است؟ آنهم مراسمی که در آن علاوه بر مدیرکل آموزش و مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، مدیر کل محیط زیست استان فارس (آقای دکتر ولوی) و چندین تن از مقامات و مدیران محلی و نمایندگان شورای شهر کازرون هم شرکت دارند؟ آیا اینگونه می‌خواهیم مردم را دعوت به مشارکت جدی‌تر در حوزه محیط زیست کرده و انتظار داشته باشیم تا مسئولیت‌های شهروندی خود را به درستی انجام دهند؟ آیا اینگونه انتظار داریم تا بحران در دریاچه پریشان و دشت برم مهار شده و به تدریج با مشارکت مردم و کمک داوطلبانه به پلمپ چاه‌های آب کشاورزی و توقف کشاورزی ناپایدار، بتوانیم از پریشان‌حالی مردمان این دیار بکاهیم؟

و سوم آنکه
چه سندی از این آشکارتر در تأیید مظلومیت و نگاه دست دوم حاکمیت به محیط زیست؟ آن هم در دولتی که خود را نخستین و تنها دولت محیط زیستی در سال‌های پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران می‌داند؟! به راستی چرا نباید به رغم نزدیک به دو دهه که از برگزاری مراسم روز ملّی محیط بان در سراسر کشور می‌گذرد، این روز در تقویم‌های رسمی به نام محیط بان ثبت شود؟ آیا این درخواست بزرگی است؟!

    به سهم خود، ضمن عذرخواهی از ماجرای غم‌انگیز کازرون و دست مریزاد به همه‌ی جوانان سبزاندیشی که بی منت در حال افزایش دانش و حساسیت‌های مردم نسبت به رعایت موازین و آموزه‌های محیط زیستی در دیار پریشان هستند؛ ایمان دارم که حاصل این رخداد به افزایش وزن طرفداران محیط زیست در کازرون، استان فارس و ایران منجر خواهد شد. زیرا همچنان باورم بر این است که اعتقاد حسن روحانی به محیط زیست، یک باور ذاتی، درونی و بر پایه آگاهی از وضعیت بحرانی طبیعت امروز وطن است و بی شک، رییس جمهور محترم و محبوب ایران، اجازه نخواهند داد تا چنین رخدادهایی دوباره تکرار شوند.

    و واپسین نکته
    حدود 19:30 همان روز، در حالیکه نگارنده پس از بازدید از یک مهد کودک محیط زیستی و گفتگو در جمع پرسنل و جوانانی که سنگ بنای این مکان ارزشمند را بر زمین زده بودند کازرون را به مقصد شیراز ترک کرده و در بین راه بود، فرماندار محترم با تلفن همراهم تماس گرفته و ضمن عذرخواهی بابت مسایل پیش‌آمده، خواهان برگشتم به کازرون و اجرای برنامه شدند که متآسفانه به دلیل پراکنده شدن اغلب عوامل برگزاری همایش و عدم فرصت کافی برای اطلاع رسانی مجدد به مردم شهر، بدیهی بود که چنین اتفاقی امکان‌پذیر نبود. امیدوارم زین پس، جناب گرامی با طرفداران محیط زیست چون فرزندان خود رفتار کرده و قدر عشق و شور این جوانان را سزاوارانه پاس دارد و بداند.

940604_ruzemohitbaan


    روز ملّی محیط بان را گرامی می‌دارم و امیدوارم روزی را بتوان درک کرد که منزلت و جایگاه شغل شریف محیط بانی به درستی در ایران تعریف شده و همه‌ی هموطنانم، قدر زحمات این فرزندان برومند و طبیعت دوست‌شان را بدانند.
   آمین.

برخی از بازخوردهای عدم برگزاری این مراسم:


برچسب‌ها: فرماندار کازرون, روز محیط بان, دریاچه پریشان, دشت برم, حسن روحانی
+ نوشته شده در  چهارشنبه ۴ شهریور۱۳۹۴ساعت 13:22  توسط محمد درویش  | 

پهلوان محیط زیستی کیست؟

    شامگاه دیروز - 26 مرداد 1394 - مراسم باشکوهی در تالار شهدای محیط زیست پارک طبیعت پردیسان برگزار شد؛ مراسمی که با پشتیبانی مالی و  همت مدیران طبیعت دوست وزارت ورزش و جوانان برگزار و به میزبانی سازمان حفاظت محیط زیست به سامان رسید و طی آن تندیس بوم پاد - نگهبان سرزمین - به گروهی از پهلوانان طبیعت در حوزه ورزش، سینما، عکس، سمن، خبرنگار، مستندساز، کارشناس، هنرپیشه، خواننده، برنامه‌ساز، مجری و اهداء شد. در ادامه متن سخنرانی‌ام در این جشن باشکوه و کم‌نظیر ارایه شده است؛ سخنانی که کوشید تا تصویر شفاف‌تری از پهلوانی در حوزه محیط زیست ارایه دهد.

    یادمان باشد که اگر مردان سبزاندیشی چون دکتر مولایی (مدیرکل دفتر سلامت وزارت ورزش و جوانان)، دکتر احمدی (معاون وزارت ورزش و جوانان در حوزه آموزش)، دکتر رضا شجیع (مدیرکل جوان و خوشفکر دفتر محیط زیست و توسعه پایدار آن وزارتخانه) و محمود گودرزی، مقام عالی وزارت در آن جایگاه وجود نداشت، شاید امروز وزارت ورزش و جوانان در بین همه‌ی کشورهای موجود در کره زمین، از منظر حمایت از آموزه‌های محیط زیستی در رآس قرار نمی‌گرفت. چرا که تا امروز این تنها نام ایران است که نشان داده تمامی 50 فدراسیون ورزشی‌اش به همراه 31 اداره کل تربیت‌بدنی در یکایک استان‌هایش، تمام قد از گرایه‌های محیط زیستی حمایت کرده‌ و می‌کنند. 

مراسم تجلیل از پهلوانان محیط زیستی

خار خندید و به گل گفت سلام
و جوابی نشنید
خار رنجید ولی هیچ نگفت
ساعتی چند گذشت
گل چه زیبا شده بود
دست بی رحمی نزدیک آمد،
گل سراسیمه ز وحشت افسرد
لیک آن خار در آن دست خلید و گل از مرگ رهید
صبح فردا که رسید
خار با شبنمی از خواب پرید
گل صميمانه به او گفت سلام
گل اگر خار نداشت
دل اگر بی غم بود
اگر از بهر كبوتر قفسی تنگ نبود،
زندگی، عشق، اسارت، قهر و آشتی،
همه بی معنا بود
(فریدون مشیری)

درخواست تشویق وزیر ورزش

    سلام بر پهلوانان حوزه‌های ورزش، هنر، ادبیات، سینما، رسانه و محیط زیست؛ سلام بر پهلوانانی که می‌دانند: هیچ درختی در پاییز ناامید نمی‌شود؛ و مانند یک عقاب سرطلایی در سبزکوه دریافته‌اند که آسمان بدون زاغ بور، خلوت است ...
پهلوانی، عیاری است برای سنجش خود را ندیدن؛ خط کشی است که نشان می‌دهد تا کجا می‌توان آدمی را با جاذبه‌های مسحورکننده‌ی مادی محک زد، به نحوی که نه حقیقتی را انکار کند، نه حقی را پایمال و نه وجودش را از خشم و انتقام و کینه، نسبت به هیچ زیستمندی در سرزمینش آکنده سازد.
همانگونه که عیار دانایی در فهم و شعور است و ربطی به مدرک تحصیلی ندارد؛ عیار پهلوانی هم در منش فرد نهفته است و ربطی به سترگی بازوانش ندارد.
پهلوان‌ها به استقبال زندگی سخت می‌روند؛ زیرا باور دارند که دریای بی‌تلاطم، ناخدای قهرمان نمی‌سازد.
آنها عاشق بی‌منت همه‌ی زیستمندان عالم هستند؛ در پیشگاه‌شان، هیچ روینده‌ای، علف هرز و هیچ جنبنده‌ای جاندار زیانکار نیست.
آنها این حقیقت را زندگی کرده‌اند که
جهان چون خط و خال و چشم و ابروست ؛ که هر چیزی به جای خویش نیکوست

    از طبیعت مردان و زنان ایرانی که بپرسی: چرا نگاهت گره گیر چشم نجیب گیاه است؟ پاسخ ابوسعید ابوالخیر را تکرار می‌کنند که:

 گــــوینــد چـــرا تو دل بدیشان دادی ؛ والله کــــه من ندادم ایشـــــان بردند

رامبد جوان؛ یکی از پهلوانان

    خواستم بگویم: امروز و اینجا در تالار زیبایی که به نام شهدای طبیعت ایران نامیده می‌شود؛ به نام آن یکصد و سی محیط‌بان و جنگلبانی که عاشقانه و شجاعانه رفتند تا ما و فرزندان‌مان بتوانیم در سرزمینی زندگی کنیم که همچنان به کوه‌های رنگی‌اش: سفید کوه، سبزکوه، سیاه کوه و زردکوه می‌نازد و همچنان امپراطورش را، سمندرش را در دره شهبازان چون نگهبان آب می‌ستاید و حرمت می‌نهد؛ جمع شده‌ایم تا ضمن احترام و ادای دین بر یاد آن پهلوانانی که امروز نیستند، چون شهید یحیی شاهکوه محلی، شهید ناصر پیروی، شهید عبدالله یاری و شهید غلامرضا جعفری؛ بکوشیم آن گروه از ایرانیانی که هستند و هوشمندانه توانسته‌اند با برقراری پیوند بین ارزش‌های پهلوانی و آموزه‌های محیط زیستی، اندکی جهانی را که تحویل گرفته‌اند، بهتر تحویل دهند؛ را تجلیلی سزاوارانه کنیم.
هم آنهایی که بی شک فریدون‌های فرخ زمان هستند؛ فریدون‌هایی که بر بنیاد داد و دهش روزگار را می‌گذرانند و باور ندارند که آدم‌های خوب، لاجرم باید از جنس فرشته باشند ...

فریدون فرخ فرشته نبود ؛ ز مشک و ز عنبر سرشته نبود
به داد و دهش یافت آن نیکویی ؛ تو داد و دهش کن، فریدون تویی

    خلاصه اینکه به قول قیصر امین پور عزیز:
آدم‌هايى هستند در زندگي‌تان؛ که
چگالى وجودشان بالاست...
يادت نمي‌رود
"هستن هايشان را"
بس که حضورشان پر رنگ است.
ردپا حک مي‌کنند، اينها روى دل و جانت...
بس که بلدند "باشند"...
اين آدم‌ها را، بايد قدر بدانى...
وگرنه دنيا پر است از آن ديگرهاى
بى امضايى که شيب منحنى حضورشان، هميشه ثابت است...

اسلامی و جوکار

    پس امروز گرامی می‌داریم: آن گروه از ورزشکاران، هنرمندان، نویسندگان، خبرنگاران و فرهیختگانی که با رفتارشان نشان می‌دهند: همانگونه که قدر پدر، مادر، عشق، ایران و خداوند را می‌دانیم و حرمت می‌نهیم؛ در پیشگاه همه‌ی سرخدارها، بلوط‌ها و دارتالاب‌های وطن هم باید کلاه از سر برداریم و نشان دهیم: سرزمینی که در آن مجالی برای خرامیدن یوزپلنگ‌ها و جبیرها و مرال‌ها نداشته باشد؛ سرزمینی که آسمانش خالی از پرواز میش‌مرغ‌ها، هوبره‌ها، سیاه‌خروس‌ها و دلیجه‌ها باشد و سرزمینی که در آن ردی از شب‌پره‌های روزپرواز نتوان گرفت؛ سرزمینی نیست که پذیرای شایسته‌ی 78 میلیون ایرانی باشد.
آنها بی‌شک پهلوانان نام‌آور و فراموش‌نشدنی این بوم و بر مقدس هستند و خواهند بود و خواهند ماند.
آمین.


برچسب‌ها: رامبد جوان, پهلوان محیط زیست, رضا شجیع, وزارت ورزش و جوانان, محمود گودرزی
+ نوشته شده در  سه شنبه ۲۷ مرداد۱۳۹۴ساعت 12:38  توسط محمد درویش  | 

«آب» مي تواند عامل هم افزايي منطقه باشد

    گفتگویم با سعید برآبادی در روزنامه شرق امروز - 25 مرداد 1394، پیرامون همسایه شرقی و شیوه‌های تعامل با او در حوزه محیط زیست در ادامه آمده است ...

    افغانستان و ايران، دو کشور همسايه و پر از اشتراکات تاريخي سال هاست که به خاطر هيرمند، با مشکلات مشترکي دست وپنجه نرم مي کنند؛ آيا مي توان در سالگرد يکي از بزرگ ترين اتفاقات سياسي کشور همسايه، يعني استقلال کشورشان اميدوار بود که سايه بحران آب از روابط ميان ايران و افغانستان برود؟ با محمد درويش، مديرکل دفتر آموزش و مشارکت مردمي سازمان حفاظت محيط زيست، سخن گفته ايم: 

افغانستان، آب و ایران!


به عنوان يک ايراني فعال در حوزه محيط زيست چه سابقه آشنايي اي با کشور افغانستان داريد؟ 
تا به امروز فقط به خاطر تالاب هامون و مسئله حقابه هيرمند اين کشور را مي شناختم. اما متاسفانه شناختي که ما نسبت به اين کشور داشتيم به خاطر شرايطي که تا چندسال پيش بر آن حاکم بوده، ناقص بوده است. کمتر آماري در زمينه محيط زيست و منابع آبي و حياتي اين کشور منتشر شده و موضوع محيط زيست به طورکلي براي شهروندان اين کشور آن قدر جدي نبوده است که بخواهند در فضاهاي مجازي، خصوصا وبلاگ ها و سايت ها به آن اشاره خاصي داشته باشند. البته خود دولت افغانستان هم در طول اين سال ها به دليل مسائل امنيتي به موضوع محيط زيست کمتر پرداخته تا جايي که من به عنوان يک ايراني همواره فکر مي کردم، کشور افغانستان به دليل توسعه نيافتگي توانسته محيط زيستش را بکر نگه دارد اما واقعيت چيز ديگري است. 

پس از تحولات سياسي اين کشور، نيمه تاريک محيط زيست در افغانستان هويدا شد؟ 
بله، برخلاف تصور من، متاسفانه در کشور افغانستان به دليل فقر بيش ازحد مردم، گزارش هاي زيادي وجود دارد که از تخريب محيط زيست مي گويد؛ ميزان بالاي تخريب جنگل ها، چراي بي رويه و خشک سالي شديد که آسيب شديدي به چراگاه هاي اين کشور وارد کرده به حدي است که اين کشور هم در زمينه محيط زيست و حيات وحش در وضعيت مناسبي قرار ندارد يا لااقل آن قدر که تصور مي کرديم، بکر نيست. 

يکي از موارد کدورت ميان ايران و افغانستان آب هيرمند است. فکر مي کنيد چطور مي شود در عين همبستگي، اين مسئله به نتيجه روشني برسد؟ 
بدون تعارف هاي رايج، به نظرم بايد ميان ايران و افغانستان يک نگاه مشترک بر سر مسئله آب به وجود بيايد تا شاهد نتيجه روشني باشيم. مثلامي توانيم براي کشور افغانستان، خدماتي تعريف کنيم و در ازاي آن از افغانستان بخواهيم که اجازه دهد، جريان مستمر در رودخانه هيرمند جاري باشد تا به هامون برسد. واقعيت اين است که اگر شرايط هيرمند در يک بازه زماني کوتاه مدت همچون شرايط فعلي باشد، شاهد بدل شدن منطقه به يک چشمه گردوخاک بزرگ خواهيم بود که ديگر نمي شود براي آن کاري کرد. 

يعني دل بستن به معاهدات بين المللي که تابه حال وجود داشته، نمي تواند زمينه ساز باشد؟ 
اگر بخواهيم صرفا به کنوانسيون هاي جهاني اکتفا کنيم، واقعيت اين است که طرف مقابل مي تواند از دادن حقابه به ما شانه خالي کند. راه جايگزين، ورود به يک تعامل برد- برد است مثلااعطاي برق و دريافت آب از افغانستان باشد. 

بخشي از جمعيت ايران و افغانستان، محلي ها و همسايگان رودخانه هيرمند هستند که از دل اين کشور آمده و تا هامون امتداد مي يابد. فرهنگ شهروندان براي نجات اين تالاب، آماده است؟ 
بايد قبول کنيم که مناطق مجاور هيرمند، چه در ايران و چه در افغانستان جزء محروم ترين مناطق هر دو کشور است که شاخص هاي اصلي در آن رشد نکرده و جوامع محلي متاسفانه با مشکلات زيادي دست وپنجه نرم مي کنند، براي نمونه کافي است دقت کنيم که فقط در استان سيستان وبلوچستان ما شاهديم که بيش از ٩٠ درصد مردم، عضو کميته امداد هستند و همين موضوع سبب شده که مشکل فقر، معيشت و ناامني نگذارد شاخص هاي توسعه رشد مناسبي داشته باشد و طبعا مردم هم چندان براي دفاع از محيط زيست اين منطقه آموزش نديده اند. به اينها، خشک شدن منطقه و شدت بادهاي ١٢٠روزه را هم بيفزاييد. البته در افغانستان وضع از اين هم بدتر است. 

نقش دولت ها در اين زمينه چيست؟ 
دولت ها بايد در قالب توان افزايي جوامع محلي آگاهي ها را در اين زمينه افزايش دهند تا جايي که «آب» مي تواند به جاي جدايي ميان دو ملت، عامل، هم افزايي مردم اين منطقه فراتر از مرزهاي جغرافيايي شود. واقعيت اين است که اگر انبار غله هامون زنده شود، بخشي از عوايد آن نصيب کشور افغانستان و مردمش هم خواهد شد و شايد از همين منظر بتوانيم اميدوار باشيم که دولت افغانستان اقدام به ساخت سدهاي بيشتر بر مسير هيرمند نکند. 

اخيرا هم در افغانستان سد تازه اي افتتاح شد که آنها را شاد کرد اما به نظر مي رسد براي محيط زيست جنوب شرقي ايران، خساراتي را در پي داشته باشد. 
خب، ما نمي توانيم در برابر اين اقدام به صورت قهري وارد شويم. اما واقعيت اين است که چنين نوع نگاهي مي تواند به زودي خطر جنگ آب در منطقه را افزايش دهد. اين نگاهي است که هم اينک، دولت ترکيه داشته و مانع شده که ٣٨ ميليارد مترمکعب آب به سمت بين النهرين برود و نتيجه اش، توفان هاي گردوخاک شده است. اگرچه در اين زمينه، استدلال اين است که «وقتي ديگران موضوعي را رعايت نمي کنند، چرا ما رعايت کنيم؟» اما ما مي توانيم اين نگاه آزمندانه که در منطقه حاکم شده است را با همکاري کشور افغانستان تغيير بدهيم؛ مي توانيم در يک تعامل افق تازه اي از تعاملات محيط زيستي را در آسياي جنوب غربي حاکم کنيم که عوايدش تمام کشورهاي اين منطقه را به سمت توسعه پايدار ببرد.


برچسب‌ها: بحران آب, افغانستان, هامون, روزنامه شرق, هیرمند
+ نوشته شده در  یکشنبه ۲۵ مرداد۱۳۹۴ساعت 15:50  توسط محمد درویش  | 

ریاضتِ ملی برای آب

    یکی از فرجام‌های حکمرانی خوب، بهبود یا افزایش کیفیت زندگی مردم است. این بهبود کیفیت را می‌توان با شاخص‌هایی مثل کاهش افسردگی و خودکشی، افزایش رضایتمندی نسبت به حاکمیت، ارتقای سطح مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها و اعتماد به حاکمیت سنجید. بر اساس همین مؤلفه‌ها می‌توان گفت اگر پایداری بوم‌شناختی (اکولوژیکی) کشور در وضعیت مطلوبی قرار گرفته و روند حرکت آن به سمت شرایط بهینه باشد، مردم قطعاً به لحاظ جسمی و روحی سالم‌تر خواهند بود؛ چنان که تجربه جهانی نیز نشان داده و ثابت کرده است که برخورداری صحیح از مواهب گیاهی و جانوری موجب بهبود وضعیت جسمی و روحی آحاد جامعه می‌شود. اگر منابع آب و خاک سالم باشند، مواد غذایی تولیدشده از آنها نیز کیفیت بهتری خواهد داشت و در نتیجه مردم نیز رفاه بیشتری خواهند داشت. در چنین شرایطی است که ارتباط میان مردم و حاکمیت نیز بهتر خواهد شد، ثبات اقتصادی افزایش خواهد یافت، امنیت اقتصادی برقرار خواهد شد، ریسک سرمایه‌گذاری کاهش پیدا خواهد کرد و نهایتاً رشد اقتصادی و توسعه همه‌جانبه و پایدار به ارمغان می‌آید. از سوی دیگر نیز تجربه نشان داده است محیط‌زیست معمولاً در جوامعی به یک دغدغه و مطالبه عمومی تبدیل می‌شود که شهروندان آن واجد حداقلی از رفاه باشند. آموزه‌ها و انگیزه‌های زیست‌محیطی در جامعه‌ای که مرفه‌تر است، افزایش می‌یابد و در نتیجه رفاه اقتصادی و توجه به مسائل محیط‌زیست، ارتباطی دوجانبه دارند و همدیگر را تکمیل و تقویت می‌کنند.

ریاضت ملی برای آب

جایگاه آب در میان ارکان چهارگانه
بر این اساس می‌توان گفت توسعه پایدار در گرو توجه به محیط‌زیست است و کیفیت محیط‌زیست نیز با چهار مولفه سنجیده می‌شود: آب، خاک، هوا و تنوع زیستی. هر آینه که این چهار مولفه از وضعیت مطلوبی برخوردار باشند، می‌توان نتیجه گرفت که کیفیت زندگی زیستمندان آن جامعه در شرایط نسبتاً خوبی است. در میان این چهار مولفه، هوا حائز بیشترین اهمیت است. برای زنده ماندن در یک روز، نیاز انسان به هوا چندین برابر آب و به آب چند مرتبه بیش از غذاست. پس اگر هوا دستخوش آلودگی و مشکل شود، با شتاب زیادی تعداد انبوهی از شهروندان درگیر بیماری خواهند شد. در مرتبه بعدی، امنیت آب و غذا قرار دارد. شاخص امنیت غذایی کیفیت منابع آب و خاک است. در بحث خاک، می‌توان گفت موقعیت استقرار ایران در عرض جغرافیایی 30، 40 درجه شمالی باعث می‌شود به حفظ پایداری خاک توجهی ویژه داشته باشیم. شکل‌گیری هر سانتیمتر مکعب خاک در کشور نیازمند 800 سال زمان است. با وجود این، نرخ فرسایش خاک در ایران سه برابر متوسط آسیاست. حتی اگر برای برطرف کردن محدودیت‌های آبی بتوان به راهکارهایی مثل شیرین کردن آب در سواحل دریای عمان متوسل شد، برای از دست رفتن خاک هیچ راه‌حلی وجود ندارد. اما همین حفظ خاک نیز تا حدی وابسته به محافظت از منابع آبی است؛ منابع آبی که بر اساس آمارها در وضعیت بسیاری بدی هستند. همان‌طور که گفته شد، ایران در کمربند جغرافیایی خشک جهان قرار دارد. با وجود این، در مقایسه با دیگر کشورهایی که در شرق یا غرب ما واقع هستند، وضعیت منابع آب در دسترس ما به مراتب بهتر است. کل ریزش‌های آسمانی ایران حدود 400 میلیارد مترمکعب است که 100 تا 120 میلیارد مترمکعب از آن قابل استحصال است. در نتیجه این حجم از منابع آب، ایران از 180 رودخانه دائمی برخوردار است. عراق، اردن، سرزمین‌های اشغالی، مصر، صحرای سینا و صحرای گبی در چین، هیچ‌کدام وضعیتی به خوبی ایران ندارند. مناطق کوهستانی با ارتفاع بالاتر از چهار هزار متر در ایران قابل‌توجه است و این باعث می‌شود ما در تمامی فصول سال برف و یخچال‌های دائمی داشته باشیم. دماوند، سبلان، خاش و تفت و دیگر قله‌های ایران، نگین‌هایی هستند که منابع آب فراوانی را برای ما به ارمغان آورده‌اند. وضعیت فعلی منابع آبی بیشتر به دلیل بارگذاری اشتباه جمعیت و عدم تناسب طراحی توسعه با توانمندی‌های اکولوژیکی سرزمین است. حرکت کشور به جای تقویت زیرساخت‌های تولید انرژی‌های نو و کاهش وابستگی معیشتی به منابع آب و خاک، به سمت کشاورزی از نوع سنتی و با هدف کشت ارقام پرمصرف بوده است. در کنار این امر، صنایع پرمصرف نیز توسعه یافته‌اند و در نتیجه آن حدود 85 درصد از منابع آبی تجدیدپذیر کشور به مصرف می‌رسند. سطح سفره‌های آب زیرزمینی در 60 دشت اصلی به میزان بیش از دو متر افت کرده است و نشست زمین در آبی‌بیگلو، خان‌میرزا، قره‌داغ، کرمان، سمنان، معین‌آباد و کف بستر مهارلو و پریشان اتفاق افتاد. اغلب تالاب‌های داخلی خشک شده‌اند و از بین رفته‌اند. بسیاری از تالاب‌های گلستان، مازندران و گیلان یا تالاب‌های مستقر در حاشیه خلیج‌فارس و دریای عمان، خشک شده‌اند یا با وضعیت ناگواری دست‌وپنجه نرم می‌کنند. تالاب‌های شادگان، حله، میناب، آلماگل، آلاگل، آجی‌گل، گمیشان، انزلی و بوجاق وضعیت خوبی ندارند. در این میان، دریاچه ارومیه نمادی از وضعیتی است که بر سر منابع آبی کشور آمده. برآوردهای سازمان زمین‌شناسی نشان می‌دهد وضعیت این دریاچه طی دست‌کم 25 تا 40 هزار سال گذشته بی‌سابقه بوده است. همین نشان می‌دهد هیچ فرآیند یا چرخه اقلیمی موجب بروز خشکسالی در این دریاچه نبوده؛ بلکه بارگذاری‌های اشتباه و مدیریت ناسازگار با قوانین طبیعت سبب این بحران بوده که مشابه آن را در جلگه خوزستان، حوضه‌های آبریز زاینده‌رود و کُر و سیوند و پایاب هامون و جازموریان نیز شاهد هستیم.
فقط در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه حدود 100 هزار چاه غیرمجاز وجود دارد. به این رقم، 72 سد احداث‌شده بر رودخانه‌های منطقه را نیز باید افزود. با چنین آمارهایی، جایی برای گرفتن انگشت اتهام به سوی آسمان وجود ندارد و نمی‌توان مقصر اصلی را تغییر اقلیم یا خشکسالی یا کاهش ریزش‌های آسمانی یا گرما دانست. اولین عامل تخریب طبیعت ایران، منابع آب و به ویژه حوزه دریاچه ارومیه، انسان است. چرای بی‌رویه دام‌ها، احداث پل میان‌گذر و فرآیندهای منجر به افت سطح آب‌های زیرزمینی از جمله دامداری‌های صنعتی برای تولید گوشت قرمز و زراعت محصولات پرمصرفی همچون سیب و چغندرقند از جمله رفتارهای انسانی بوده که وضعیت فعلی دریاچه ارومیه را نتیجه داده است. برای احیای دریاچه ارومیه، راهکارهایی مطرح شده که یکی از آنها طرح بهکاشت است که بر اساس آن طی یک دوره پنج‌ساله، محصولات پرمصرفی مثل «سیب» جای «انگور» را نگیرد و «چغندرقند» جایگزین «گندم» نشود. دولت برنامه دارد به تدریج حقابه کشاورزان و دامداران را بخرد تا بتواند در یک دوره 10، ‌15ساله کاربری اراضی را به وضعیت سابق بازگرداند. با کمک تشکل‌های مردم‌نهاد، کلاس‌های آموزشی در سه استان کردستان، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی در حال شکل گرفتن است تا رفتار جوامع محلی و از جمله زنان و کودکان به گونه‌ای تغییر کند که آسیب کمتری به محیط‌زیست وارد شود.

از کشاورزی تا صنعت
بخش کشاورزی به دلیل عدم ارتقای نرم‌افزاری و فقر فنی و تکنیکی، سهم عمده‌ای در بحران آب دارد. مشکلات کشاورزی باعث شده 30 درصد از محصولات این بخش، که کشاورزان برای تولید آنها مشقت فراوانی را نیز متحمل می‌شوند، به ضایعات تبدیل شود. نیاز آبی این 30 درصد از محصولات کشاورزی، حدود 27 میلیارد مترمکعب است. به عبارت دیگر به دلیل فقر نرم‌افزاری بخش کشاورزی، سالانه 27 میلیارد مترمکعب از منابع ارزشمند آب از دست می‌رود. در عین حال راندمان آبیاری بخش کشاورزی کمتر از 35 درصد است و خود این سبب می‌شود سهم عمده‌ای از آب، عملاً به مصرف تولید نرسد. با وجود این، به دلایل اجتماعی و اقتصادی از جمله مساله معیشت و اشتغال در بخش کشاورزی، اصلاح این بخش نیازمند توجه ویژه و بهره‌گیری از تجربیات جهانی است. ایران، اولین کشوری نیست که با بحران بخش کشاورزی روبه‌رو شده و برای حل این بحران نیز از پتانسیل‌هایی برخوردار است. 200 هزار فارغ‌التحصیل بیکاری رشته کشاورزی در ایران وجود دارد. سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی یک نهاد تخصصی در این زمینه به شمار می‌رود که استفاده درخوری از آن صورت نمی‌گیرد. راه‌حل نهایی مشکلات بخش کشاورزی، حرکت به سمت افزایش دانش کاربران و ذی‌نفعان این بخش است. همزمان با این امر، سرمایه‌گذاری باید افزایش یابد و به جای کشت‌های سنتی و غرقابی، از کشت‌های گلخانه‌ای استفاده شود. جهت‌گیری تولید در بخش کشاورزی باید به سمت محصولات کشاورزی و صنایع تکمیلی باشد و روند نوسازی در بخش کشاورزی در پیش گرفته شود.
در کنار حل بحران آب در بخش کشاورزی، نباید از مصرف آب در صنایع نیز غافل شد. اگرچه برخی آمارها از سهم نسبتاً اندک بخش صنعت از کل مصرف آب کشور حکایت می‌کنند، در مواردی سهم این بخش از مصرف آب بسیار بالا و قابل‌توجه است. در نتیجه این آمارها محل مناقشه قرار دارند و نهادهای متولی باید در این زمینه بررسی بیشتری انجام دهند. به عنوان مثال، در حوزه آبخیز زاینده‌رود اعلام شده که از آورد طبیعی سالانه 800 میلیون مترمکعبی این رود، حدود 360 میلیون مترمکعب حقابه بخش صنعت است. کمابیش مشابه همین وضعیت را می‌توان در نواحی که صنایع آب‌بَر همچون فولاد، لاستیک‌سازی، سفال‌پزی و کاشی‌سازی مستقر هستند، مشاهده کرد. در نتیجه نمی‌توان سهم صنایع پرمصرف را نادیده گرفت. شاهد دیگر آنکه هر جا چنین صنایعی مستقر بوده‌اند، با پدیده‌هایی مثل نشست زمین و افت سطح آب زیرزمینی روبه‌رو هستیم. با وجود این، به نظر می‌رسد توجه کافی به مصرف آب در این بخش صورت نمی‌گیرد و تنها در اردکان، 23 مجوز استقرار صنایع فولاد داده شده است. به دلیل نبود آب کافی، طرح‌های انتقال آب عمان و شیرین‌سازی آن نیز مطرح شده است که خودِ آن شاهدی از نیاز بالای صنایع به آب است.

سناریوی ریاضت ملی
مواجهه مناسب با مساله بحران آب، بدون مشارکت همگانی ممکن نیست. پذیرش لزوم حضور مردم در این فرآیند، مستلزم این است که دولت نه در مقام گفتار و شعار، که در عملکردها نشان دهد با بحران مواجه هستیم. به عنوان مثال، وقتی دولت از مردم دعوت می‌کند تا صرفه‌جویی در مصرف آب را در پیش گیرند، خود باید پیشگام صرفه‌جویی باشد. با وجود این، به عنوان مثال در بحث نظارت بر پایان کار ساختمان‌ها، هنوز بدون نصب کنتور جداگانه آب برای هر یک از واحدها، مجوز پایان کار داده می‌شود. مصرف اشتراکی آب در آپارتمان‌ها، یکی از علل افزایش بی‌رویه مصرف آب است. مشابه همین مصرف بی‌رویه در محیط‌های عمومی، پادگان‌ها و ادارات نیز به کرات رویت می‌شود که دولت هیچ تمهیدی برای کنترل آن در نظر نگرفته است. شهرداری‌ها با گسترش چمن‌کاری و کاشت گونه‌های گیاهی پرمصرف، در عمل به گونه‌ای رفتار می‌کنند که گویی اصلاً بحران آبی وجود ندارد و در نتیجه باور عمومی برای صرفه‌جویی در مصرف آب ایجاد نمی‌شود. دولت اعلام می‌کند که یک‌سوم آب شرب مصرفی، به دلیل مستعمل بودن لوله‌های آب عملاً به دست مصرف‌کننده واقعی نمی‌رسد. سوال این است که چرا دولت برای مرمت این سیستم‌های فرسوده، به اندازه کافی هزینه نمی‌کند و اجازه می‌دهد بعضی از نهادها بدون کنتور از آب استفاده کنند؟ سوال کلیدی دیگر این است که چرا هزینه واقعی آب از مشترکان پرمصرف اخذ نمی‌شود؟ افرادی که بیش از میزان نُرم آب مصرف می‌کنند، باید با یک جریمه مالی مواجه شوند تا به صرافت استفاده بهینه بیفتند. البته این کل داستان نیست؛ بلکه وقتی مردم می‌بینند بخش‌های بزرگی مثل کشاورزی و صنعت بسیاری از استانداردهای مصرف آب را رعایت نمی‌کنند، می‌پرسند چرا تمام راه‌حل‌ها به شش درصد آب مصرفی خانوارها ختم می‌شود.
بحث مهم دیگر، لزوم شکل‌گیری سرمایه اجتماعی در حوزه تشکل‌های مرتبط با محیط‌زیست و آب است. دولت باید اجازه بدهد چنین سرمایه اجتماعی شکل بگیرد. از آنجا که مردم به این تشکل‌ها اعتماد دارند، می‌توانند بهتر به راه‌حل‌ها و توصیه‌ها عمل کنند. دولت باید اجازه بدهد نخبگان آزادانه از مشکلات و معضلات محیط‌زیست و آب بگویند و مورد رجوع مردم قرار گیرند تا در نهایت تغییری اساسی روی دهد. مردم باید دست به ریاضت ملی بزنند و این ریاضت زمانی اتفاق می‌افتد که نخبگان اثرگذار، این ریاضت ملی را رهبری کنند. متاسفانه رویه جاری در کشور باعث شده طبقه اثرگذار و مورد رجوع مردم شکل نگیرد و در نهایت نتوانیم از مشارکت واقعی مردم در مقابله با بحران آب بهره ببریم. نمونه بارز بهره‌گیری از سرمایه اجتماعی در مقابله با بحران آب را می‌توان در شکل‌گیری پویش‌های صرفه‌جویی طی سال‌های اخیر دید. اگرچه برخی معتقدند از آنجا که سهم مصرف آب خانگی از کل مصرف آب اندک است، شاید چنین پویش‌هایی نتوانند تاثیر قابل‌توجهی برجای بگذارند، واقعیت این است که پویش‌ها کارکردهای اساسی دیگری دارند. شکل‌گیری پویش‌ها باعث ظرفیت‌سازی اطلاعاتی در حوزه محیط‌زیست می‌شود و حساسیت مردم را در قبال این حوزه افزایش می‌دهد. مدیران و سیاستگذاران نیز در نهایت بخشی از همین مردم هستند که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از پویش‌ها تاثیر می‌پذیرند. در عین حال پویش‌ها بی‌نیاز از آسیب‌شناسی نیستند. پویش‌ها باید بر مبنای بهره‌گیری از موازین و آموزه‌های علمی حرکت کنند و از نظرات متخصصان هر حوزه بهره بگیرند. دستورالعمل و شیوه‌نامه پویش‌ها باید متناسب با موازین علمی باشد تا احیاناً دستاویز زیر سوال رفتن اصل حرکت آنها قرار نگیرد.
علاوه بر پویش‌های مردمی، طرح‌های دیگری نیز برای مدیریت مصرف آب مطرح شده است که از جمله آنها می‌توان به «داناب» یا طرح ملی دانش‌آموزی نجات آب اشاره کرد که تجمیع آن با طرح «محیط‌یار» در قالب مدارس جم (مدارس جامع محیط‌زیست) در دستور کار قرار دارد. هدف از چنین طرح‌هایی این است که نسلی پرورش یابد که محیط‌زیست و آب برایش یک ارزش غیرقابل معاوضه باشد. حضور این نسل می‌تواند کشور را از روند آسیب به محیط‌زیست دور کند. طرح «هم‌یار» نیز برای ارائه گزارش‌های به‌روز از تخلفات و تخریب‌های محیط‌زیست توسط مردم در دستور کار قرار دارد.
قانون، رکن دیگری است که در مقوله مواجهه مناسب با بحران آب باید مورد توجه باشد. متاسفانه قانونگذار به قدر کافی به مساله کم‌آبی ایران توجه نداشته است و بعضاً قوانینی وجود دارند که موجب تشدید بحران آب شده‌اند. از جمله در سال 1389 قانونی تصویب شد که بر اساس آن دولت موظف بود به هر فردی که تا سال 1385 چاه حفر کرده بود، مجوز دهد. همان زمان فعالان محیط‌زیست این انتقاد را مطرح کردند که چنین قانونی می‌تواند مشوق حفر چاه‌های غیرمجاز باشد؛ چراکه صاحب چاه می‌تواند امیدوار باشد روزی کار او نیز مورد تایید دولت قرار گیرد. همین اتفاق افتاد و طی سال‌های 1394-1389 حدود 200 هزار حلقه چاه غیرمجاز حفر شد. یکی از دلایل این اتفاق، وجود قوانینی از این دست است. ریشه قوانین مذکور را نیز شاید بتوان در مطالبات مردم از نمایندگان محلی و تلاش این نمایندگان برای حفظ پایگاه رای خود در حوزه‌های انتخابیه طی دوره‌های آتی انتخابات دانست. هنوز قوانین بازدارنده‌ای که منجر به توقف جدی و مجازات متخلفان در مصرف آب شود، به تصویب نرسیده است. همین مساله سبب شده است کماکان تاراج‌گران آب دست بالا را داشته باشند. مسببان آلودگی آب و مصرف‌کنندگان بی‌رویه، باید جریمه اقدامات خود را بپردازند.

معمای پرآبی
اگرچه بحران آب در ایران می‌تواند تلنگری برای توجهی ویژه به مدیریت آب باشد، آمارها نشان می‌دهند بسیاری از کشورهایی که به این موضوع حساسیت نشان می‌دهند، اتفاقاً از سرانه آب بالایی برخوردارند. بیشترین سرانه آب دنیا مربوط به کشورهایی مثل اتریش، نروژ، سوئد، دانمارک و کانادا است. در عین حال بیشترین میزان صرفه‌جویی و مدیریت مصرف سرانه آب را نیز در همین کشورها شاهد هستیم. مهم‌ترین قوانین بازدارنده و جریمه‌های سنگین مربوط به کشورهای مذکور است؛ کشورهایی که پیش‌بینی می‌شود حتی طی دوره‌های 300-200‌ساله آینده نیز با کمبود آب مواجه نشوند. این نشان‌دهنده وجود یک ارزش اخلاقی است که در برخی جوامع دیگر به رسمیت شناخته نمی‌شود. در نقطه مقابل، مناطق کم‌آبی را داریم که شاید به اندازه کشورهای مذکور به مقوله آب توجه نکنند و در بسیاری موارد سطح توسعه‌یافتگی پایینی نیز دارند و بعضاً از خشونت‌های داخلی و منطقه‌ای نیز رنج می‌برند. کم‌آبی، می‌تواند ریشه بسیاری از خشونت‌ها باشد؛ چنان که به عنوان مثال خاورمیانه درگیر شدیدترین بحران آبی است و بسیاری از گروه‌های تروریستی در آن جولان می‌دهند. گروه‌هایی مثل بوکوحرام، داعش، القاعده و طالبان در همین منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا شکل گرفته‌اند که ردپای آنها را در سوریه، عراق، افغانستان و پاکستان می‌توان به وضوح مشاهده کرد. این شاید همان «جنگ آب» باشد. اگر کمبود آب از حد معینی فراتر رود، قطعاً مهاجرت، درگیری و جنگ و خونریزی را نتیجه خواهد داد. این هشداری است برای همه که اگر چیدمان توسعه را به سرعت و شدت تغییر ندهیم، زیرساخت‌های استحصال انرژی‌های نو را فراهم نکنیم و به سمت توریسم پایدار در حوزه تاریخ، فرهنگ و طبیعت نرویم، ممکن است با عواقب اجتماعی و امنیتی خاصی مواجه شویم. 

این یادداشت در شماره 140 هفته نامه تجارت فردا - 10 مرداد - منتشر شده است.


برچسب‌ها: بحران آب, ریاضت ملی, تجارت فردا, معمای پرآبی
+ نوشته شده در  یکشنبه ۱۸ مرداد۱۳۹۴ساعت 1:33  توسط محمد درویش  | 

در ستایش نهم مرداد 1305 ؛ روز اسکندر فیروز!

    تقدیم به مردی که همواره در ذهن دوستداران طبیعت ایران جاری است ...

    89 سال از آن روز می‌گذرد؛ روزی که شهر خاطره‌انگیز شیراز، صاحب فرزندی شد که خود نگین فیروزگون خاطرات محیط زیست ایران است.
    از اسکندر فیروز می‌گویم، مردی که بی‌نیاز از القاب و شجره‌ی خانوادگی و طبقه‌ی اجتماعی و مناصب حکومتی است. انسان شریفی که یکان یکان از روزهای زندگیش به عشق زندگی، ایران و طبیعت گذشت.
    

اسکندر فیروز - یکم مرداد 1394 - کلاک کرج

    و البته ایرانش به توان دو بود! زیرا او نه فقط عاشق خاک پاک ایران بود که مادر فرزندانش هم ایران بود؛ زنی خردمند، صبور و عاشق که آرزوی هر مردی است تا به واسطه‌ی برخورداری از چنین همسری در کنارش، بتواند ردپای ژرف‌تری از خود در دنیای آدم‌زمینی‌ها باقی گذارد ...
    امروز، روز تولد اوست؛ بنیانگذار سازمان حفاظت محیط زیست؛ بنیانگذار نخستین و مهم‌ترین کنوانسیون جهانی محیط زیستی در ایران – کنوانسیون 1349 در رامسر - و الهام‌بخش اندیشه‌ی توسعه‌ پایدار در کنفرانس 1972 سران جهان در استکهلم سوئد. نویسنده‌ی 9 کتاب وزین در حوزه محیط زیست ایران و جهان. مردی که دو دانشمند بنام دنیا، یعنی پروفسور فرد هرینگتون و دکتر درک اسکات با افتخار از او خواستند تا مقدمه‌ای بر کتاب‌های‌شان بنویسد.

با ایران علاء؛ همسرش

    فیروز، 48 سال پیش تفنگ شکاری‌اش را برای همیشه با دوربین عکاسی مبادله کرد و پنج سال پس از آن تاریخ، در مقام قائم‌مقام دبیرکل اجلاس استکهلم، بسیار کوشید تا پنج ژوئن، به عنوان روز جهانی محیط زیست نامگذاری شود.
    اصلاً کسی چه می‌داند! شاید عشق بی حد و حصرش به طبیعت و به ویژه به حافظان طبیعت، محیط‌بانان شجاع و سلحشور وطن، سبب شده تا روز جهانی محیط بان هم بر روز میلادش نشسته و 31 جولای را نه فقط در ایران که در جهان هم گرامی دارند. آیا نباید خاطره‌ی این روز را همه‌ی 78 میلیون ایرانی بتوانند در تقویم‌های فارسی رهگیری کنند؟ آیا این آرزو، درخواست بزرگی است؟

فیروز؛ امید جوانان دوستدار محیط زیست در ایران ...

    با این وجود، بزرگی اسکندر فیروز برای اینها نیست! اسکندر بزرگ است، چون در بزنگاهی که می‌توانست جامه‌ی عافیت برتن کرده و مثل خیلی‌ها که به این مملکت پشت کرده و رفتند، برود ... اما او نرفت، باقی ماند و هزینه‌اش را هم با شجاعت پرداخت کرد تا نامش در کنار بزرگان وطن تا همیشه تاریخ جاودان بماند و همچنان جوانان فراوانی با عشق به او و دانش ارزشمندش، بکوشند تا امانت فیروز را – طبیعت ایران را - به آیندگان برسانند و تا آنجا که نفس و درایت دارند، از زخم‌هایش بکاهند و بر توان تاب‌آوری‌ این آب و خاک مقدس بیافزایند.

دوستش دارم این مرد بزرگ و دوست داشتنی را ...

می‌ماند یک درود ...

    درودی هزار ساله از یک ایرانی آزاده به فرزند برومندش؛ وقار جامعه‌ی امروز ایران
    درودی از فردوسی به فیروز ...

ز یزدان و از ما بر آن کس درود
که تارش خرد باشد و داد پود


برچسب‌ها: اسکندر فیروز, ایران, محیط زیست, تولد, روز جهانی محیط بان
+ نوشته شده در  جمعه ۹ مرداد۱۳۹۴ساعت 16:17  توسط محمد درویش  | 

چرا جایگاه محیط زیست آنی نیست که باید باشد؟

خوشا به حال درختی که سبز می‌شکند
که مرگ برگ، نیارزد به درد زرد شدن

دشمن فرضی را رها کرده و به مقابل آینه برویم!   

    در نظام برنامه‌ریزی کشور، همچنان محیط زیست چرخ پنجم هم نیست! چرا؟
   سخنان تاریخی قدرتمندترین مقام در جمهوری اسلامی ایران را در هفدهم اسفند 1393 بیاد آورید. چنین دفاع جانانه‌ای از محیط زیست در طول سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی هرگز از سوی هیچ مقام ارشد حکومتی سابقه نداشته است. حتی به جرأت می‌گویم: در سال‌های پیش از بهمن 1357 نیز، نظیر چنین سخنانی را هیچ رهبری در ایران تاکنون برزبان نرانده بود. با این وجود، هنگامی که هفته گذشته، سیاست‌های کلی برنامه ششم توسط معظم‌اله اعلام و ابلاغ شد، هیچ ردی از محیط زیست، جنگل و خاک در بین هشت فصل و هشتاد بند موجود نبود! چرا؟
    هرچند این موضوع می‌تواند در جای خود مورد بررسی و تحلیل فنی‌تر قرار گیرد (و نگارنده هم در دو یادداشت کوتاه دیگر به این موضوع پرداخته است)؛ امّا رخداد شگفت‌آور آن بود که هیچ توضیحی از سوی سازمان‌های متولّی محیط زیست و منابع طبیعی در این خصوص تا این لحظه ارایه نشده است! چرا؟
    شگفت‌آورتر آنکه هیچ یک از تشکل‌های مردم‌نهاد محیط زیستی یا هیچیک از نهادهای علمی/پژوهشی حوزه محیط زیست و منابع طبیعی، جز سکوت، واکنش دیگری نشان ندادند! چرا؟
    به موردی دیگر اشاره می‌کنم:
    یکی از نخستین مصوبه‌های اولین نشست شورای عالی محیط زیست در سال 1392، تصویب شکل‌گیری دفتر محیط زیست و توسعه پایدار زیر نظر عالی‌ترین مقام در سازمان یا هر یک از وزارتخانه‌های کشور بود؛ مصوبه‌ای که به رغم تأیید رییس جمهور، عملاً تا این لحظه یا اجرایی نشده و یا در معدود مواردی که اجرا شده - مثل وزارت امور خارجه – با تغییر نام دفتری دیگر شکل گرفته و یا مانند وزارت ورزش و جوانان با مانعی به نام سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور مواجه شده است. شگفتا که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی دولتی اجازه‌ی تأسیس چنین دفاتری را نمی‌دهد که رییس آن دولت در سخنرانی 17 خرداد 1394، دولت متبوعش را یک دولت محیط زیستی خواند! و باز شگفت‌آورتر آنکه تا این لحظه هیچ اعتراضی از سوی فعالین و متخصصان حوزه محیط زیست به این بی‌تفاوتی محض نسبت به عدم اجرای مصوبه‌ی شورای عالی محیط زیست صورت نگرفته است! چرا؟
    نگارنده اگر بخواهد به این سیاهه بیافزاید، شوربختانه باید اعتراف کند که تمام شدنی نیست! فقط کافی است اشاره کنم که در طول دو سال اخیر، برخی از وزرا، نمایندگان مجلس یا استاندارهایی که خود را محیط زیستی معرفی کرده‌اند، عملاً در برابر ملاحظات اقتصادی یا اجتماعی حوزه متبوع خویش، موازین محیط زیستی را بی هیچ احساس گناهی ذبح کرده‌اند.
    این‌ها را نوشتم تا در پیشگاه تاریخ ثبت بماند که اگر روزی، مورخی با کنار هم گذاشتن سخنان حماسی اغلب مدیران ارشد کشور و نیز پویش‌ها و خطابه‌های شورانگیز فعالین و متخصصان محیط زیستی در دفاع از طبیعت وطن، با این پرسش حیرت‌انگیز روبرو شد که «پس چرا روند قهقرایی توان تاب‌آوری اغلب بوم‌سازگان (اکوسیستم) های حیاتی ایران، اینگونه به صفر نزدیک شد و شمار بزرگی از سکونتگاه‌های متروکه بر سرزمین ایران باقی ماند؟»، بیش از حد به سی پی یوی رایانه‌اش فشار نیاورد که چرا تحلیل ناسازه‌وار ارایه می‌دهد!! 
    زیرا آنچه بر سر محیط زیست وطن می‌آید، فرجام تفکری است که می‌پندارد: مرگ برگ، می‌ارزد به درد زرد شدن!
    همین و تمام.


برچسب‌ها: برنامه ششم, دفتر محیط زیست, سیاست های ابلاغی, شورای عالی محیط زیست
+ نوشته شده در  دوشنبه ۲۹ تیر۱۳۹۴ساعت 1:38  توسط محمد درویش  | 

هفت گامی که دولت باید بردارد تا مردم باور کنند: آب کم است!

    چند سالی است که از تریبون‌های گوناگون مدام می‌شنویم و می‌خوانیم که کفگیر اندوخته‌های ابی استراتژیک کشور به ته دیگ خورده و شمارش معکوس برای جابه جایی‌های بزرگ مهاجرتی آغاز شده است. تقریباً همه به این پویش یا کارزار بزرگ پیوسته و از رهبری نظام تا رییس جمهور و دیگر رؤسای قوا گرفته تا نخبگان و طبقه‌ی الیت کشور از مردم می‌خواهند تا در مصرف آب صرفه‌جویی کرده و قدر این کالای گرانسنگ را بیش از پیش بدانند.
با این وجود، هرگز آنگونه که سزاوار است، آن همراهی و حمایتی را که باید در قدردانستن بیشتر آب بدانیم و ببینیم، در اغلب موارد؛ نه می‌دانیم و نه می‌بینیم! چرا؟
   یادداشت پیش رو در پاسخ به این پرسش شکل گرفته و می‌کوشد تا نشان دهد: شرط شکوفایی سرمایه اجتماعی در حوزه‌ی مسئولیت‌های شهروندی برای پاسداری شایسته‌تر از اندوخته‌های آبی کشور، آن است که دولت در مرحله‌ی نخست، هفت گام مهم را بردارد؛ چه، بر اساس یک ضرب‌المثل مشهور: اگر کارهای کوچک را به خوبی انجام دهید، کارهای بزرگ خود به خود به جایی که باید برسند، می‌رسند.

هفت گام تا رستگاری آب ...

 

 


برچسب‌ها: بحران آب, حکمرانی مطلوب, شفیعی کدکنی, نخبگان, ارزشگذاری محیط زیستی
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه ۱۹ تیر۱۳۹۴ساعت 19:22  توسط محمد درویش 

برای آنها که به ماجرای گرد و غبار علاقه مند هستند!

دکتر علی درویشی

    ساعت 9 صبح فردا - 16 تیرماه 1394 - دکتر علی درویشی مهمان ما در سازمان حفاظت محیط زیست است تا در سلسله سخنرانی‌های علمی ماهانه شرکت کرده و به بحران گرد و غبار، چرایی آن و راه‌های مهارش بپردازد. به دلیل محدودیت جا - تالار اجتماعات طبقه دهم سازمان حفاظت محیط زیست، پارک طبیعت پردیسان - لطفا دوستانی که علاقه‌مند به شرکت در این نشست علمی هستند، مراتب تمایل خود را با دفترم: 88233071 - خانم سعیدی - در میان بگذارند.
متشکرم.
برای آشنایی بیشتر با سخنران فردا:
https://rtis.ut.ac.ir/cv/ali.darvishi/

درج نظر


برچسب‌ها: علی درویشی, ریزگرد, گرد و غبار, سازمان محیط زیست, سخنرانی علمی
+ نوشته شده در  دوشنبه ۱۵ تیر۱۳۹۴ساعت 9:58  توسط محمد درویش 

بیابان‌زایی آرامش را از سرزمین می‌رباید!

 

    بیش از دو دهه‌ی پیش نتایج پژوهش‌هایی در آفریقا و توسط دانشمندانی وابسته به برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد -UNEP –منتشر شد که تأیید می‌کرد: هم بیابان‌زایی می‌تواند ابعاد خشکسالی را تشدید کند و هم خشکسالی می‌تواند بر شتاب بیابان‌زایی بیافزاید. یعنی اگر در جایی بیابان‌زایی اتفاق بیفتد و انسان به خاطر عملکردها و فشارهای بیش از حدی که روی زمین می‌گذارد، سبب گسترش فرآیند تخریب زمین شود، برتعداد و شدت دوره‌های خشکسالی نیز ممکن است افزوده شود؛ رخدادی که خود بر ابعاد کمی و کیفی بیابان‌زایی می‌افزاید و باید بپذیریم که این تأثیر متقابل نامیمون، به طرز بی‌رحمانه‌ای زندگی انسان‌ها را تهدید می‌کند.

بیابان زایی و خنجری از پشت!

    ماجرای پیش گفته، حالا به طرز بی‌سابقه‌ای دارد نشان‌زدهای خود را در ایران نشان می‌دهد. تشدید بیابان‌زایی و خشکسالی ممتد، به دلیل توسعه سدسازی و طرح‌های اشتباه انتقال آب بین حوضه‌ای، استقرار مدیریت‌نشده صنایع، تأکید بر کشاورزی غیراصولی و پر‌مصرف و… روند بیابانی ‌شدن ایران را سرعت بخشیده است.
واقعیت این است که حالا دیگر بیابان‌زایی فقط پیشروی ماسه‌ها و خشکی کاریز‌ها نیست، بلکه افت حاصلخیزی خاک و افزایش مهاجرت و همین‌طور افزایش شاخص بزهکاری و روند فزاینده افسردگی و ناامنی از تبعات جدید بیابان‌زایی است. ظهور جنبش‌های تروریستی مانند داعش در عراق و سوریه، بوکوحرام، انصار بیت‌المقدس در صحرای سینا، جیش‌الاسلام در لیبی و… به درستی می‌تواند گسترش بیابان‌زایی در جهان را هولناک‌تر کند. مردمی که با هجوم بیابان چیزی برای از دست دادن نداشته باشند، از جریانات این‌چنینی متأثر می‌شوند و به خود بمب می‌بندند و جهان را به طرز غم‌انگیزی خون‌آلود‌تر می‌کنند.
در ایران وضعیت به شکل دیگری در حال گسترش است. منابع آب زیر‌زمینی ما دارد تمام می‌شود. آلودگی هوا تشدید و زیگونگی در ایران دچار تخریب بی‌سابقه‌ای شده است. همین تشدید فشارهای انسانی و خشکسالی در کنار تغییر اقلیم، در کشور نمود بیشتری پیدا کرده است. به جای اینکه در ۱۰۰ سال ۷۶ صدم درجه سلسیوس افزایش دما داشته باشیم، این رقم را دست کم تا دو برابر برای ایران پیش‌بینی کرده‌اند. حوضه‌ی آبخیز دریاچه ارومیه به طرز آشکاری با افزایش دما مواجه شده است و افزایش دما سبب شده تا میزان تبخیر هم بیشتر شود و ریزش‌های آسمانی مثل قبل کارکرد خود را نداشته و اغلب به صورت باران و نه برف ببارد.
    ایران البته متاثر از جهان گرمایی است. تغییر اقلیم در ایران در کنار خشکسالی مدیریتی، دارد روند ناکارایی سرزمینی را تشدید می‌کند. نمود این وضعیت را می‌توان در نابودی ۱۸ میلیون اصله بلوط در غرب کشور دید که آرام‌آرام خشکیدند. فشار بیش از حد حضور دام، کشت زیراشکوب جنگل، گلا ‌زنی، آتش‌سوزی، ورود ریزگردها و… از جمله مواردی است که در مناطق غرب و جنوب غرب کشور، به نوعی فقدان مدیریت بوم‌سازگانی را نشان می‌دهد. در همین شرایط، تاثیرات تغییر اقلیم را می‌توان در خشکی سرشاخه اصلی سفید‌رود در شمال یا سیوند در جنوب کشور دید. خشکی رود پر‌آب سفید‌رود در اردیبهشت‌ماه نشان می‌دهد چگونه ایران نیز در فرآیند جهان‌گرمایی و تغییر اقلیمی گرفتار شده است. با این حال باید به ساخت ۷۲ سد روی حوضه آبخیز ارومیه نیز اشاره کرد. آمار رسمی نشان می‌دهد ساخت این سدها، نظام آب‌شناختی حوضه را بر هم زده است. بنابراین همین خشکی فزاینده دارد تخریب سرزمین ایران را تشدید می‌کند. شوربختانه اگر همین حالا هم ۷۲ سد آبخیز ارومیه را برداریم، نمی‌توانیم امیدوار باشیم که شرایط به حالت قبل برگردد. چرا که وضعیت ارومیه مثل کارخانه‌ای است که به خاطر رعایت نکردن اصول ایمنی انگشتان کارگرانش زیر دستگاه‌ها قطع شده و حالا مدیر با تجهیز کارخانه، می‌خواهد زیان ایجاد‌شده را جبران کند، غافل از اینکه هرگز انگشتان کارگران به حالت اول باز نمی‌گردد و کارخانه مجبور است با کارگران بی‌انگشت کار کند. خشک شدن هامون، گاوخونی، زاینده‌رود، پریشان، بختگان، طشک و… همه انگشتان قطع‌شده طبیعت ایران هستند.
چند روز پیش در جوار تالاب‌های سه‌گانه آلاگل، آجی‌گل و آلماگل در پایاب رودخانه اترک بودم. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار بوده پنج سد در این منطقه ساخته شود و با وضعیتی که وجود دارد، این تالاب‌ها در معرض خشکیدگی شدید قرار دارند و ۶۰ تا ۷۰ درصد کیفیت این رودخانه از دست رفته که با آغاز سد‌سازی باید برای همیشه آنها را خشکیده فرض کرد، چرا که مسیر این تالاب‌ها به سمت تالاب گمیشان پیش می‌رود، ولی حالا این تالاب هم یک کیلومتر عقب نشسته است.
وقتی چنین هجمه سنگینی به منابع آبی کشور صورت می‌گیرد، ظرفیت گرمایی در مناطق کاهش پیدا می‌کند و تفاوت دمایی شب و روز افزایش پیدا می‌کند. این وضعیت نشانه بیابانی شدن کشور است. این تفاوت دما باعث می‌شود، کمتر موجود زنده‌ای در بیابان دوام بیاورد و آرام‌آرام مردم مجبور می‌شوند از مناطق زیستی خود مهاجرت کنند و این بیابان‌زایی تشدید می‌شود. باید پذیرفت که خطر بیابانی شدن در قلمرو سرزمینی بین ۳۰ تا ۴۰ درجه عرض شمالی، همیشه وجود داشته است. کشورهای ایران، عراق، سوریه، اردن، فلسطین اشغالی، پاکستان و بخش‌هایی از هند و چین همه در معرض این ماجرا هستند و اگر نابخردی مدیریتی باعث تشدید تخریب‌های محیط زیست شود، دیگر خسارت زیستی در این سرزمین‌ها غیر‌قابل جبران است.
خلاصه اینکه دو دلیل اصلی برای شیوع بحران «تشدید روند کاهنده کارایی سرزمین» یا همان بیابان‌زایی در ایران وجود دارد. یکی اینکه چیدمان توسعه در کشور متناسب با توانمندی‌های بوم‌شناختی سرزمین نیست و دیگر اینکه کشور ما در عرض ۳۰ تا ۴۰ درجه نیمکره شمالی قرار گرفته است و اینجا جایی است که به آن کمربند خشک جهان گفته می‌شود و نباید انتظار درآمد اقتصادی بالایی از منابع آب و خاک داشت. این کشورها نباید به منابع آب و خاکشان بیش از حد وابسته باشند، بلکه باید هر طور شده به سمت کاهش وابستگی معیشتی به این منابع حرکت کنند.
واقعیت این است که خطر بیابانی شدن ایران بسیار زیاد است. نزدیک به یک‌سوم سکونتگاه‌های روستایی در کشور خالی از سکنه شده است. اتفاقی که در ۱۹۶۰ در منطقه ساحل (صحرای آفریقا) افتاد. در ایران خیلی بی‌سر و صدا روستاها در حال خالی شدن و شهرها در حال فربه‌تر شدن هستند. شهرهایی مثل میبد و اردکان یزد در کمتر از یکی دو دهه، جمعیت‌شان چندین برابر افزایش یافته و مثلاً جمعیت اردکان از ۲۰ هزار به ۸۰ هزار نفر رسیده است. به نحوی که حالا در اردکان و میبد کمبود کارگر وجود دارد. معضل حاشیه‌نشینی، فساد و بزهکاری و… در یکی از سالم‌ترین بافت‌های جغرافیایی ایران در حال گسترش است و متاسفانه شبکه غرور‌آفرین کاریزها در این منطقه در حال فروپاشی است و یزد با بحرانی تاریخی و بی‌سابقه مواجه شده است.
راست آن است که ترویج توسعه ناپایدار، به ویژه در بخش کشاورزی، سبب شده ۸۵ درصد از اندوخته آبی خود را از دست بدهیم و نرخ بیابان‌زایی به یک درصد مصرف کشور در سال برسد و ما به عنوان کشوری با بالاترین نرخ فرسایش خاک در جهان مطرح شویم. نرخ فرسایش خاک در ایران سه برابر متوسط آسیاست و همه این مسایل سبب شده تا بر اساس آمارهای منتشر‌شده از سوی معاونت طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، تنوع زیستی ما در بدترین شرایط خود قرار گیرد و تقریباً ۹۰ درصد از ذخیره جانوری مؤثر را در طول نیم‌قرن از دست داده‌ایم و این وضعیت خطرناکی است.
بدترین شرایط بیابان‌زایی در کشور ما را استان فارس با بیلان سطح آبخوان منفی ۲٫۴ میلیارد متر مکعب دارد؛ زیرا این استان در مقایسه با استان یزد که منطقه‌ای بیابانی محسوب می‌شود و تراز منفی آن ۳۰۰ میلیون مترمکعب است وضعیت وخیمی داشته و این آمار نشان می‌دهد روند یا شتاب بیابان‌زایی در فارس، چند برابر یزد است و همین دلیلی است تا بفهمیم چرا همه تالاب‌ها و دریاچه‌های این استان از دست رفته است. بعد از فارس نیز استان‌های آذربایجان غربی و شرقی به علت از دست دادن دریاچه ارومیه و استان‌های اصفهان، تهران، خوزستان و در نهایت خراسان رضوی وضعیت بحرانی دارند. البته استان‌های کرمان و یزد هم همیشه جزو مناطق بیابانی و شکننده بوده‌اند.
باید در چیدمان توسعه تغییر ایجاد شود و این تغییر در گام نخست محتاج تغییر در شیوه‌ی نگریستن ما به مفهوم توسعه است.
گفتگویم در این باره را با عنوان: «ظهور تروریسم در توفان گرد و غبار» در شماره ۱۳۴ هفته‌نامه تجارت فردا – ۲۳ خرداد ۱۳۹۴- می‌توانید مطالعه فرمایید.

درج نظر


برچسب‌ها: بیایان زایی, آرامش, ارومیه, داعش, بوکوحرام
+ نوشته شده در  شنبه ۱۳ تیر۱۳۹۴ساعت 23:59  توسط محمد درویش 

در ستایش محمد جواد ظریف

    حدود یکصد و سی سال پیش، لویی پاستور گفته است:
    در هر حرفه‌ای که هستید، نه اجازه دهید که به بدبینی‌های بی حاصل آلوده شوید و نه بگذارید که بعضی لحظات تأسف‌بار - که برای هر ملتی پیش می‌آید - شما را به یاس و ناامیدی بکشاند. در آرامش حاکم بر آزمایشگاه‌ها و کتابخانه‌هایتان زندگی کنید و نخست از خود بپرسید برای یادگیری و خودآموزی چه کرده‌ام؟ سپس همچنان که پيشتر مي‌رويد، بپرسید من برای کشورم چه کرده‌ام؟ و این پرسش را آنقدر ادامه دهید تا به این احساس هیجان‌انگیز برسید که شاید سهم کوچکی در اعتلای بشریت داشته‌اید. اما هر پاداشي که زندگی به تلاشهاي‌مان بدهد يا ندهد، هنگامی که به پایان راه نزدیک می‌شویم هر کدام از ما باید حق آن را داشته باشیم که با صداي بلند بگوييم:
                     من هر آنچه که در توان داشته‌ام، انجام داده‌ام. 

در ستایش ظریف!

    و امشب در آغازین ساعات از چهاردهمین روز فرودین 1394، گمان نبرم هیچ ایرانی دیگری، چون محمّد جواد ظریف، حق داشته باشد تا با افتخار و غرور آن جمله‌ی پایانی پاستور بزرگ را تکرار کند ...

    امیدوارم روزی در آن دورها که نه من هستم، نه شما و نه ظریف ... بر سردر وزارت خارجه ایران، تندیس محمد جواد چون تندیس پاستور بزرگ، همینگونه برای ایرانیان فردا، فرزندان من و تو بدرخشد تا همه بدانند که آن سردارانی که تلاش کردند تا بدون ریختن قطره‌ای خون، وقار ایرانیان حفظ شود، کم از آن سردارانی ندارند که با خون پاکشان، خرمشهر را آزاد کردند ...

درج نظر

+ نوشته شده در  جمعه ۱۴ فروردین۱۳۹۴ساعت 2:48  توسط محمد درویش  | 

در استقبال از نامگذاری سال 1394 توسط رهبری، سال بهار سمن‌های ایرانی!

    رهبر معظم انقلاب در سخنان نوروزی خویش، سال 1394 را سال هم‌زبانی و هم‌دلی دولت و ملّت نام نهادند. ایشان ایرانیان را مستحق لمس و تحقق پنج آرزوی بزرگ در سال 1394 دانستند که پیش شرط تحققش، همراهی و تعامل واقعی بین ایرانیان و دولت متبوع‌شان است. عدالت قضایی و اقتصادی، جهش علمی، اقتدار و عزت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، پیشرفت اقتصادی و ارتقای ارزش‌های معنوی در شمار پنج آرزویی است که ایشان آنها را با صفت «دست‌یافتنی» توصیف کردند و گفتند: با توجه به ظرفیت سیاست‌های نظام و نیز ظرفیت‌های ملت بزرگ ایران، این امر می‌تواند در سال پیش رو محقق شود به شرط آنکه به معنای حقیقی کلمه، ملت به دولت اعتماد کند و البته دولت هم توانایی‌های ملت را به رسمیت شناخته و عملاً نشان دهد که به آن ایمان دارد و می‌خواهد که بخشی از وظایف و مسئولیت‌های خود را به مردم برون‌سپاری کند.

پنج آرزوی دست یافتنی در سال 94


    البته بسیاری از دوستداران محیط زیست، به ویژه پس از سخنان تاریخی و امیدبخش معظم‌اله در هفدهم اسفند 1393، امیدوار بودند که در نامگذاری سال 94، شاید برای نخستین بار به موضوع محیط زیست هم اشاره‌ای مستقیم‌ و شفاف‌تر شود. امّا نگارنده براین باور است که تا همینجا هم ما پیروز بوده‌ایم. زیرا بر این باورم که توان تاب‌آوری طبیعت وطنی که دوستش داریم، فقط به شرطی قابل ترمیم و احیاء است که اجازه دهیم مردم به میدان آیند؛ نقش‌شان را به رسمیت شناسیم، بگذاریم تا با قبول مسئولیت‌های خطیر، توان و تجربه‌ی بیشتری بدست آورند و بدین ترتیب، آن زمان که با مردم و برای مردم طرح ریختیم و برنامه‌ریزی کردیم، مسلم است که هم حال جیب‌شان بهتر خواهد شد و روزهای پرلبخند زندگی‌شان افزایش خواهد یافت، هم ارزش‌های معنوی رشد می‌یابد و هزینه‌های تأمین امنیت در جامعه کاهش خواهد یافت، هم عدالت در تمامی سطوح برقرار خواهد شد، هم مجال شکوفایی علمی مهیاتر می‌شود و هم اقتدار ایران و ایرانی در جهان فزونی خواهد گرفت. 
    و آشکار است که در چنین جامعه‌ای با چنین مردم و دولتی، حال طبیعت هم خوب خواهد شد و جملگی زیستمندانش اجازه خواهند یافت تا از حیاتی درخور و حرمتی بایسته برای زیستن بهره‌مند شوند. به سخنی ساده‌تر، سال 1394 را باید سال شکوفایی سرمایه اجتماعی در کشور نام نهاد و این می‌تواند بهار همه‌ی دستگاه‌ها و نهادهایی - از جمله دفتر متبوع -  باشد که در این مهم، مسئولیتی برعهده دارند.
    چنین است که محمّد درویش به عنوان مدیرکل آموزش و مشارکت مردمی در سازمان حفاظت محیط زیست انتظار دارد تا گام نخست را دولت، قوه قضاییه و نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی استوار و به سرعت برداشته و با تسهیل مراحل ثبت و فعالیت تشکل‌های مردم‌نهاد، به ویژه در حوزه محیط زیست، اجازه دهند تا تمامی ایرانیان علاقه‌مند به اعتلای طبیعت وطن در کمترین زمان ممکن بتوانند از انسجام سازمانی و پشتوانه‌های حقوقی و قانونی برای فعالیت داوطلبانه برخوردار شوند. همچنین لازم است تا با تخصیص بودجه‌های سزاوارانه، سازمان محیط زیست بتواند با کمک سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور اقدام به آموزش و توان‌افزایی و نیز تکامل شبکه‌بندی تشکل‌ها کرده و بدین‌ترتیب، زمینه برای واگذاری امور به مردم؛ احیای تالاب‌ها (همچون تجربه‌های موفقی چون کانی‌برازان، گندمان و کم‌جان)، تثبیت شن‌های روان و درختکاری (میاندشت و جنگلانه) و مدیریت مناطق حفاظت شده در قالب طرح‌های موسوم به قرق‌های اختصاصی که نمونه‌های موفق آن هم‌اکنون در منصورآباد رفسنجان، کالمند یزد و چند منطقه در سمنان و خراسان شمالی در حال اجراست؛ مهیا شود.
    و البته ایمان دارم، چنانچه گام نخست را دولتی‌ها به صورتی مؤثر بردارند (نه اینکه سال 93 به پایان رسد و من و همکارانم در دفتر آموزش و مشارکت مردمی سازمان، همچنان چشم‌مان به دریافت بودجه اندک 500 میلیون تومانی برای توان‌افزایی سمن‌های محیط زیستی، خشک ماند!)، مردم نشان خواهند داد به حکومت و جهانیان که در ایران، انسان‌هایی زیست می‌کنند مسئولیت‌پذیر، صلح‌طلب و هوشمند که حضورشان در زیست‌کره به امنیت این – فعلاً - یگانه محل زیست بشر در کهکشان راه شیری خواهد افزود.
    آمین ...

درج نظر

+ نوشته شده در  سه شنبه ۱۱ فروردین۱۳۹۴ساعت 14:33  توسط محمد درویش  | 

ایرانگرد را ببینید و به دوستان‌تان دیدنش را عیدی دهید!


به میان سبزه‌ها می‌روم و ساقه‌های ترد گنــــدم را 
لمس می‌کنــــم،
انگار که نشاط و ســرور طبیعت به بدنم رســوخ کرده اسـت،
از خــود می‌پرسم:
به راستی که کتاب گستــرده‌ی هسـتی، همین طبیعت اســت، 
درحالی که ما در کتابخانه‌ها و درمیان ورق‌های پاره‌ی کتاب‌های دیگـــران
به دنبال آن می‌گردیــــم ...
                                   کریشنا مورتی

    سرانجام حاصل بیش از 20 ماه تلاش جواد قارایی و گروه سختکوشش در مجموعه ایرانگرد 2، جواب داد و ایرانیان از ساعت 40 دقیقه‌ی بامداد نهم فروردین 1394 شاهد پخش نخستین قسمت از این مجموعه‌ی متفاوت و ماندگار بودند؛ مجموعه‌ای که به شکلی حیرت‌انگیز و باورنکردنی در شبکه‌های مجازی با استقبال روبرو شده و تا این لحظه به نظر می‌رسد حتی بیشتر از کلاه قرمزی و در حاشیه از بازخوردها و واکنش‌های مخاطبان در دنیای مجازی برخوردار بوده است.

جواد قارایی در بین کودکان بلوچی در ایرانگرد 2

    به جواد قارایی و همکاران سبزاندیش و حرفه‌ای‌اش دست مریزاد می‌گویم؛ زیرا او بار دیگر ثابت کرد: اگر مجموعه‌ای با عشق، درایت و تخصص ساخته شود؛ حتی اگر داستانی، طنز یا چالشی هم نباشد، مخاطب پرشمار و گسترده‌ی خود را پیدا می‌کند. بی‌شک ایرانگرد 2، در شمار آن گروه از آثار برتر سینمای مستند ایران جای خواهد گرفت که نه فقط در ابعادی ملّی که در قلمرویی جهانی هم مورد توجه قرار می‌گیرد. به نظرم، جواد ادامه‌ی سزاواری از مستندسازان نامدار ایرانی چون سهراب شهید ثالث، خسرو سینایی، فرهاد ورهرام، فتح‌الله امیری، مانی میرصادقی و ... است؛ نسل جستجوگر، تابوشکن و هنجارآفرینی که مخاطبین‌شان را وامی‌دارند تا تمام قد در برابر عشق‌شان به طبیعت، سینما و تلویزیون ایستاده و کلاه از سر بردارند.
    قصه‌ی آن دخترک بلوچ 5 ساله که در کانال آب، بی جان شد؛ قصه‌ی قاطری که سقوط کرد یا سفری که به پایان نرسید و آمار هوایی که آمار نبود! از جمله مصداق‌هایی است که نشان می‌دهد ایرانگرد در برهم زدن قواعد مرسوم پخش در رسانه‌ی ملّی، می‌تواند استادانه عمل کند.
    امروز به همین مناسبت، نامه‌ای خطاب به دکتر محمّد احسانی، مدیر شبکه یک سیما نوشتم و ضمن قدردانی از این مجموعه، خواهان تجدیدنظر در زمان پخشش شدم.

جواد قارایی در دره راگه رفسنجان

    با این وجود، خیلی نگران ندیده شدن ایرانگرد نیستم! چون مهم‌ترین و مؤثرترین تبلیغ، مردمی هستند که با یکبار دیدن ایرانگرد، توصیه به تماشایش را در نوروز 1394 همچون یک عیدی سبز به آنهایی که بیشتر دوست‌شان دارند، ارایه خواهند کرد! نخواهند کرد؟

درج نظر

+ نوشته شده در  دوشنبه ۱۰ فروردین۱۳۹۴ساعت 14:51  توسط محمد درویش  | 

چرا باید در جنبش ساعت زمین شرکت کنیم؟

    ساعت 20:30 امروز، بسیاری از ایرانیان، مطابق رسمی که فقط هفت سال بیشتر از تولدش در دنیا نمی‌گذرد، می‌کوشند تا با خاموش کردن وسایل برقی و روشنایی‌های غیرضروری‌شان، نشان دهند که نه فقط عضوی مسئولیت‌پذیر از جامعه‌ی جهانی هستند؛ بلکه نسبت به روندی که سبب شده تا ایران به یکی از اصلی‌ترین قربانیان جریان شتابناک جهان‌گرمایی بدل شود؛ اعتراض کنند. 

جنبش ساعت زمین را جدی بگیریم

    نگارنده هرگز فراموش نمی‌کند که وقتی نخستین یادداشتش را در این خصوص، دهم فروردین 1387 منتشر کرد، فکر نمی‌کرد هموطنانش اینگونه پیش‌برنده و گسترده از این پویش جهانی استقبال کنند؛ به نحوی که اینک، نه فقط در اغلب کلان‌شهرهای ایران که در بسیاری از سکونتگاه‌های کوچک هم، ایرانیان از ماکو گرفته تا کاشان و از کاشان تا پارسیان و کنگان به این رسم سبز می‌پیوندند.
    در این میان، گروهی چالش‌برانگیزانه می‌پرسند: در کشوری که بسیاری از رفتارهای مردم و دولتمردانش با آموزه‌های محیط زیستی فاصله‌ای ژرف دارد؛ در سرزمینی که بحران‌های مرگ‌آوری چون ازدحام زباله‌های سرگردان، ورود شیرابه‌های خطرناک به آب‌های آزاد و سفره‌های زیرزمینی، نرخ فزاینده‌ی فرسایش خاک، شکار بی‌رویه‌ی اندک زیستمندان باقیمانده در وطن، آلودگی هوا، ریزگردها، خشکی تالاب‌ها، نابودی زاگرس و ... نفس‌مان را بند آورده، چگونه می‌خواهیم به چنین حرکت‌های نمایش‌گونه و بی‌اثری دلخوش کنیم؟! آیا با خاموش کردن چند لامپ یا تاریکی نسبی برج میلاد و گنبد سلطانیه و ... ایران از خطر تغییر اقلیم درامان خواهد ماند؟ اصلاً مگر آنهایی که رسانه‌های قوی‌تر، پول بیشتر و مردم آگاه‌تری دارند، توانسته‌اند روند جهان‌گرمایی را مختل کنند که ما بتوانیم؟
    پاسخ به همه‌ی این پرسش‌های پرسوز و گداز، فقط یک جمله است! اینکه قرار نیست ما سرنوشت جهان را تغییر دهیم؛ قرار نیست ما ردپایی ژرف بر گیتی برجای نهیم و قرار نیست ما اهالی زمین را متأثر سازیم! بلکه فقط می‌خواهیم نشان دهیم، در ایران شمار آنهایی که فقط یک لامپ را برای یک ساعت کمتر روشن می‌کنند، در حال افزایش است؛ هم آنهایی که بی شک بیشتر می‌کوشند تا هوای زمین و ساحل و آسمان و حیات وحش و گیاهان این سرزمین را داشته باشند.
    خلاصه اینکه جنبش ساعت زمین را در ساعت 20:30 امشب – هشتم فروردین 1394 – پرشورتر از سال‌های ماضی برگزار خواهیم کرد؛ زیرا:
ما می‌خواهیم پیش از آنکه 
پرها فرو ریزد
پرواز کنیم
و پیش از آنکه به پایان رسیم، آغاز ...

درج نظر

+ نوشته شده در  شنبه ۸ فروردین۱۳۹۴ساعت 5:32  توسط محمد درویش  | 

اکولوفاشیست‌ها و بنیادگرایی سبز!

    در نیمه‌ی تیرماه 1381، یعنی حدود 13 سال پیش، به مناسبت ورود یک فیلسوف دوست‌داشتنی به کابینه‌ی وقت فرانسه، یادداشتی را نوشتم که همان زمان در روزنامه جام جم منتشر شد. حکایت مردی به نام لوک فری، که همین مهر سال 1393، انتشارات روزنامه اطلاعات برگردان یکی از کتاب‌هایش با عنوان: «تاریخ مختصر اندیشه» را روانه بازار کرد. آشنایی من با فری برمی‌گردد البته به سال 1371، زمانی که مصاحبه‌ای جنجالی از او را در شماره 275 از ماهنامه پیام یونسکو خواندم. آن زمان هم او با کتاب بحث‌برانگیزش به نام نظم نوین اکولوژیک، زودتر از خیلی‌ها، آینده را پیش‌بینی کرده بود. آن مصاحبه البته بیشتر برایم به این دلیل جذاب بود که دانستم: اکولوژی هم می‌تواند به بد و خوب تقسیم شود! اینکه هم باید از ارتدکس‌های محیط زیستی پرهیز کرد که آنها را اکولوفاشیست یا خمرهای سبز نامید و هم آنهایی که بی مهابای فرداها، امروز را آزمندانه به تاراج می‌برند و خود را محق هر نوع دخل و تصرفی در طبیعت برمی‌شمارند.

لوک فری و کتابش

   
   برای آنها که دوست دارند بیشتر با این فیلسوف 64 ساله‌ی فرانسوی آشنا شوند، پیشنهاد می‌کنم تا یادداشت جاوید سرایی را به مناسبت انتشار واپسین کتابش در غرب به نام «یادگیری برای زیستن» را بخوانند؛ کتابی که در کمتر از شش ماه، بیش از سیصدهزار نسخه از آن فقط در فرانسه به فروش رفت و در ایران البته، کتاب مهم «اکولوژی؛ علم عصیانگر» با شمارگانی فقط 550 جلد! هنوز موجود است!!

    بگذریم ...

خطر بنیادگرایی در محیط زیست!

    اینکه چه شد که یاد فری و خمرهای سبز افتادم! مشاهده‌ی یادداشت تأمل‌برانگیزی از دکتر رضا گلجانی با عنوان: «بنيادگرايي محیط زيستي، رويكردي با ريشه‌ها و عواقب مشابه با بنيادگرايي ایدئولوژیک» در صفحه‌ی فیس‌بوک‌شان بود که پیشنهاد می‌دهم آن را هم بخوانید.

    و اما متن یادداشتی که با عنوان: «پژوهش در این سو و آن سو!» در شماره 17 تیر 1381 روزنامه جام جم منتشر کردم، در ادامه آمده است؛ یادداشتی از سر شوق و خوشحالی از آمدن مردی فرهیخته به دنیای سیاست! هرچند که اهالی کاخ الیزه خیلی تحملش نکردند و او مجبور شد مانند هر انسان شرافتمند دیگری، آبرویش را بر قدرت ترجیح دهد ...

لوک-فری

    خبر کوتاه بود : ژاک شیراک پس از پیروزی قاطع بر رقیب افراطی‌اش لوپن در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه، لوک فری را به عنوان وزیر جوانان آموزش ملی و تحقیقات معرفی کرد. این انتخاب همان طور که انتظار می‌رفت، در فرانسه و جهان غرب بازتاب‌های گسترده‌ای داشت. گروهی از تحلیلگران، قرارگرفتن یک فیلسوف ژرف‌اندیش را در رأس یکی از راهبردی‌ترین وزارتخانه‌های دولت فرانسه، نشانه‌ی گشوده‌شدن فصلی جدید و منظری نو در تاریخ سیاسی و پیش‌رو فرانسه می‌پندارند که بی گمان، مناسبات جهانی را متأثر خواهد کرد. در مقابل، پاره‌ای از ناظران، این انتخاب را در حد ژستی سیاسی تنزل داده‌اند و حضور این شخصیت روشنفکر را در کابینه فرانسه، بی‌اثر ارزیابی می‌کنند. در واقع این مرد 51 ساله، در شمار نخستین فیلسوفانی است که در فرانسه به مقام وزارت می‌رسد؛ رخدادی که جهان غرب نیز کمتر همتایی برای آن به خاطر می‌آورد. تقریبا10 سال پیش، ماهنامه پیام یونسکو، در شماره 275 خویش، به مناسبت چاپ آخرین اثر فری (نظم نوین اکولوژیک) که از استقبالی پرشتاب برخوردار شده بود، گفتگویی خواندنی با وی به چاپ رساند. او در آن گفتگو، ضمن انتقاد از دیدگاهی که طبیعت را فاقد هرگونه حق و ارزش ذاتی برمی‌شمرد و انسان‌محوری افراطی را ترویج می‌کند، دیدگاه مقابل را هم به نقد کشیده بود. دیدگاه دوم توسط پاره‌ای از نظریه پردازان امریکایی نظیر هانس جوناس با عنوان بوم‌شناسی ژرف مطرح شده بود. لوک فری ضمن تحلیل بازخوردهای منفی چنین نظریه‌های فراانسان‌گرایانه‌ای که در نهایت می‌تواند منجر به ظهور اکولوفاشیست‌ها یا خمرهای سبز شود، برای نخستین بار از دو مفهوم بوم‌شناسی خوب و بوم شناسی بد سخن می‌راند. به هر حال، ژاک شیراک و ژان پیر رافان (نخست وزیر) با گزینش لوک فری، عضوی از جامعه فکری را انتخاب کردند که گرچه در حوزه‌ی سیاست تاکنون هیچ ردپایی نداشته است؛ اما در عرصه آموزش و پرورش و تحقیقات، یک آشنای قدیمی است. وی که امروز دو دکترای فلسفه و علوم سیاسی را یک جا دارد، از زمان چاپ نخستین اثرش در میانه دهه1970 تاکنون بیش از200 مقاله و کتاب عرضه داشته و بارها ممتازترین جوایز ادبی و علمی اروپا را از آن خود کرده است. از جمله آموزه‌هایی که انتخاب یک پژوهشگر فیلسوف در رأس وزارتخانه متولی پژوهش در فرانسه می‌تواند داشته باشد، توجه به پیشینه‌ی قوی علمی و آثار قلمی پرشمار، به عنوان یک امتیاز در کارنامه سیاسی یک دولتمرد است؛ امتیازی که متأسفانه نظیر آن را در دیگر کشورهای جهان، به ویژه ممالک جنوب کمتر می‌توان مشاهده کرد یا به یاد آورد. به جای آن در این سوی آب، اغلب مشاهده می‌شود که شمار آثار قلمی و پژوهشی دولتمردان همزمان با قبول مسوولیت سیاسی و در دوره پس از آن فزونی می‌گیرد! شگفتا که هر چه از شمال دورتر شده و به جنوب نزدیک‌تر می‌شویم، بر شمار و ابعاد وقوع چنین معجزاتی افزوده می‌شود! اصلا شاید یکی از دلایل وجود مشکلات متراکم و موانع بازدارنده در اداره کشورهای جهان سوم نیز از همین رویکرد ناشی شده باشد که دولتمردان این کشورها، به دلیل نگارش کتاب و مقاله و اخذ مدارک دانشگاهی در طول دوران مسوولیت یا صدارت خویش، کمتر مجالی برای پیگیری مشکلات مردم می‌یابند!

درج نظر

+ نوشته شده در  شنبه ۸ فروردین۱۳۹۴ساعت 2:48  توسط محمد درویش  | 

اگر نشانه‌های سقوط طبیعت را دیده بودیم!

    هجوم گرد و غبارهای خبرساز 21 بهمن در اهواز، چنان موجی در کشور به راه انداخت که تاکنون سابقه نداشته است. سیلی طبیعت به نادرایتی انسانی در مدیریت زمین، سبب شد تا یکی از کابوس‌های هر دولت و حکومتی در تاریخ یکصدساله‌ی حکمرانی مدرن در کشور، نزدیک‌ترین رنگ به واقعیت را تجربه کند! اینکه نکند خوزستان، دیار زرخیز ایران‌زمین از پی ناپایداری‌های اکولوژیک، دستخوش ناپایداری‌های اجتماعی و به تبع آن، امنیتی هم بشود؟! ورود شتابناک عالی‌ترین مقامات دولتی به اهواز و ابراز همدردی با مردم عزیز آن دیار، اعلام طرح‌های ضربتی برای مقابله با تشدید طغیان ریزگردها و جوشش کانون‌های بحرانی فرسایش بادی و سرانجام شل کردن کیسه‌ی خزانه‌ی ملّی، برای خواباندن یک بحران منطقه‌ای، نشان از سراسیمگی و ترس حاکمیت از ترکیدن دُملی است که می‌تواند ابعاد ناپایدارکننده‌اش فقط به خوزستان هم محدود نشود!

ahvaz

    و این البته فقط قصه‌ی پرغصه‌ی خوزستان نیست! هست؟
کافی است سر را بالا آورده و اندکی از منظری فراخ‌تر به گستره‌ی فلات امروز ایران بنگریم تا ستاده‌های حاصل از یک حکمرانی نامطلوب و پرسش‌برانگیز در حوزه‌ی محیط زیستی را در جای جای وطن دریابیم. چالاب بزرگ جازموریان در جنوب شرق کشور، اینک به پهنه‌ای خشک و مستعد جوشش ریزگرد بدل شده است؛ از بس که بر روی همه‌ی رودخانه‌های منتهی به آن، به ویژه هلیل‌رود سد زدیم و به بهانه‌ی توسعه‌ی کشاورزی در جیرفت، دودمانش را بر باد دادیم؛ آنگونه که اینک همان کشاورزی سودآور و پررونق در جنوب دیار کریمان، کرمان هم با تهدید و تحدیدهایی کم‌سابقه روبرو شده است.
درست عین قصه‌ی حوضه‌ی آبخیز کُر و سیوند در مرکز استان فارس که روزگاری به رکورد نخستین تولیدکننده‌ی گندم بودنش فخر می‌فروخت و امروز عقوبت برهم خوردن نظام آب‌شناختی‌اش (هیدرولوژیک) را با احداث هم‌زمان دو سد مخزنی بزرگ ملاصدرا و سیوند در کنار درودزن به عینه می‌بیند! اینکه نه‌تنها سعادت بر روی کشاورزان سعادت‌شهری لبخند نزد، بلکه بخت‌شان هم با مرگ بختگان رفت و به جای انجیرستان‌هایی شاداب و پیش‌برنده در استهبان که بی‌نیاز از آبیاری بودند، حال باید نگران تأمین نوبت‌های پرشمارتر آبیاری برای بزرگترین انجیرستان دیم و ارگانیک جهان هم باشند!
همانگونه که دل گاوخونی در پایاب زنده‌رود هم خون شده، پریشانی، دامن کازرونی‌ها را با مرگ دریاچه پریشان گرفته، در پایاب اترک، همه نگران عقب‌نشینی‌های پی در پی گُمیشان هستند؛ نگران تبدیل شدن تالاب انزلی به یک زمین فوتبال؛ نگران مرگ ماهی‌های خاویاری از سواحل میانکاله و آشوراده تا بوجاق و کیاشهر و نگران عدم توفیق در مهار بزرگترین رخداد بیابان‌زایی قرن در شمال باختری ایران، جایی که روزگاری نه چندان دور، مردمانش نگران پیشروی آب دریاچه ارومیه بودند و حالا کرور کرور خرج می‌کنند تا با چراغ نفتی، ردی هرچند اندک از آب رفته به جوی را بیابند و بازگردانند!
چرا اینگونه شد؟ ما کجای راه را اشتباه رفتیم؟ مگر روند کاهش سفره‌های آب زیرزمینی از سال 1343 در کشور شروع نشده بود؟ پس چرا دستگاه متولّی آب کشور در تمام این سال‌ها منفعلانه عمل کرد و اجازه داد تا کار به چنین نابسامانی بهت‌آوری برسد که 85 درصد اندوخته‌های ایران، به یغما رفته فرض شود؟! چرا سازمان حفاظت محیط زیست نتوانست به وظایف حاکمیتی و نظارتی خود به درستی عمل کرده و آنجا که باید، قاطعانه اخطار قانون اساسی داده و اجازه‌ی استمرار تاراج منابع آب کشور را ندهد؟ چرا به جای آنکه متجاوز از 400 هزار میلیارد تومان را – به قیمت‌های امروز - خرج ساختن سدها و طرح‌های انتقال آب بیشتر بکنیم، کمتر از 20 درصد این رقم را برای ارتقای نرم‌افزاری بخش کشاورزی هزینه نکردیم تا اینک همچنان شاهد دست‌کم هدررفت 65 درصدی آب و ضایعات 30 درصدی محصولات غذایی؛ یعنی نابودی 27 میلیارد متر مکعب آب در سال، نباشیم؟

    ما کجای راه را اشتباه رفتیم؟
به باور نگارنده، ضمن قبول این واقعیت کتمان‌ناپذیر که ابعاد فرامنطقه‌ای تشدید بیابان‌زایی و فرآیندهای کاهنده‌ی کارایی سرزمین در تمامی گیتی سبب شده تا بوم‌سازگان (اکوسیستم) زمین در تمامیت خود دچار لکنتی جدی برای ادامه‌ی بقا شود؛ لکنتی که ابعاد پیش‌برنده‌ی تغییر اقلیم، جهان گرمایی، توفان‌های مهیب و سونامی‌های بی‌سابقه‌ی اقیانوسی از نشانزدهای آن است. اما نباید از نقش نادرایتی محیط زیستی در قلمرو ایران، به بهانه‌ی موج فزاینده‌ی جهان گرمایی غفلت کرده یا کم‌اثر جلوه داد.
فقط کافی بود در آغاز دهه‌ی هشتاد هجری شمسی، آرمان توسعه را رسماً و با شجاعت تغییر می‌دادیم و به جای کوبیدن مستمر بر خودکفایی در بخش کشاورزی، در اندیشه‌ی تأمین امنیت غذایی ایران از طریق رونق کسب و کارهای سبز، ترویج صنایع هایتک، استحصال انرژی‌های نو از طریق خورشید، باد، زمین‌گرمایی و جزرومدی، توسعه‌ی زیرساخت‌های گردشگری مسئولانه در حوزه‌های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و علمی و بالفعل کردن جذابیت‌ها و مزیت‌های بیش از 4600 کیلومتر مرزهای آبی کشور از منظر ترانزیت و بازرگانی برمی‌آمدیم.
بی‌شک در آن صورت، پول کافی داشتیم تا به جای اختصاص کمتر از پنج دهم درصد از بودجه سالانه‌ی خود، دست کم 10 درصد را به بخش پژوهش و اعتلای کیفیت آموزش اختصاص داده و نسلی را پرورش دهیم که اینک می‌توانست درسی فراموش‌نشدنی به صاحبان اقتصادک‌های نوپای منطقه در قطر، امارات متحده عربی و ترکیه بدهد.
هنوزم البته نباید ناامید شد. هنوزم می‌توان با درایت به دنیا نشان داد که جمهوری اسلامی ایران، کشوری مسئولیت‌پذیر و حافظ امنیت زیستی در کره زمین بوده با نفی هر نوع رفتارهای خشونت‌طلبانه، احترام به سرمایه‌های اجتماعی، برخورداری از رکن چهارم دموکراسی به عنوان مقتدرترین رکن پایداری یک حکومت مردمی، ایرانیان را برای پذیرش انطباق و همراهی با یک دوره‌ی گذار و دشوار همراه کرد و به پشتوانه‌ی اعتماد مردم، افقی امیدبخش را برای آینده‌ای نه چندان دور از هم‌اکنون به تصویر کشید.
انشاالله.

درج نظر

+ نوشته شده در  جمعه ۷ فروردین۱۳۹۴ساعت 3:50  توسط محمد درویش  | 

حالا که دارد بهار می‌شود ...

    حالا که دارد بهار می‌شود، چرا بهار نمی‌شود؟! چرا هر چه که از روی کاغذ و از رد تقویم‌های دیواری به بهار نزدیک می‌شویم، رنگی از بهار را در تقویم‌های زندگی، در کوچه و خیابان نمی‌بینیم؟ اصلاً چرا بهار با ما بازی‌اش گرفته و قایم‌باشک راه انداخته ... 

نوروز 1394 گوارای وجود

    به یاد بهار 1355 می‌افتم ... آن زمان که برای نخستین بار به همراه پدر و مادرم به کنار یک دریاچه‌ی بزرگ فیروزه‌ای رنگ رفتم که در کنارش همه جا سبز بود و پر از گل‌های نرگس و در آسمانش، پرنده‌ها غوغایی به راه انداخته بودند ... کوچک و بزرگ ... با پرها و منقارهایی به رنگ سپید، سبز، صورتی، مشکی، آبی، بنفش و ... یادم هست که مدام پدرم را سؤال پیچ کرده بودم که این پرنده نامش چیست و آن یکی ... و آن یکی ... آنقدر که او دیگر کلافه شده و گفت: پسر! مگر من پرنده‌شناس هستم؟
    آن روز شیرین و رؤیایی را هنوز با همه‌ی جزییات ریزش به خاطر دارم ... نام آن دریاچه، پریشان بود و در جوار شهر کازرون به مردمان آبادی لبخند می‌زد ...
    حالا و در این لحظه ... دیگر نه پدرم هست، نه مادرم و نه پریشان ... و من همچنان در آستانه‌ی ورود به ششمین دهه از زندگیم حسرت یک روز دوباره در کنار مادر و پدر عزیزم را دارم ... همانگونه که مردمان پریشان‌زده‌ی کازرون در غیاب دریاچه‌ی دوست‌داشتنی‌شان، در حسرت آن نگین نیلی‌رنگ و حیات‌بخش روزگار را سر می‌کنند ...
    چرا اینگونه است؟ می‌خواهم بگویم: نگاه ما به محیط زیست و مواهب طبیعی، مثل نگاه‌ اغلب‌مان به پدر و مادرمان است ... فقط وقتی قدرشان را به درستی درک می‌کنیم که از دست‌شان داده باشیم ... نگاه کنید به حسرت مردمان بناب و سلماس و محمد‌یار در حاشیه‌ی دریاچه‌ی خشک ارومیه، نگاه کنید به چشمان منتظر مردمان ورزنه در کنار جنازه‌ی گاوخونی و نگاه کنید به اشک‌های پایان‌ناپذیر مردمان نیریز و استهبان در جوار بختگانی که از وقتی رفت، تو گویی که انگار بخت ایران هم رفت! نرفت؟
    چه بهاریه‌ی نازک غمناکی ... ببخشید محمّد درویش را که کام‌تان را و حال‌تان را در هنگامه‌ی نوروز 1394، اشکی کرد ...
    امّا مگر می‌شود که بیش از دو سوم از زندگیت را صرف آرمانی کنی که اینک با چشم خویش، زخم‌های بی‌پایان، سوختن و آب رفتنش را ببینی و آنگاه از بهار و طرب هم بنویسی؟
    و البته چرا که نه؟
    درست است که حالا که دارد بهار می‌شود، هامون و جازموریان و بختگان و طشک و کافتر و مهارلو و ارژن و پریشان و گاوخونی و هورالعظیم و ارومیه و قره‌قشلاق و ... بهاری نیستند؛
    درست است که حالا که دارد بهار می‌شود، 18 میلیون اصله از بلوط‌های زاگرس و یک میلیون نفر از نخل‌های بهمن‌شیر، دیگر هرگز هیچ بهاری را نمی‌بینند؛
    و درست است که حالا که دارد بهار می‌شود، سایه‌ی سنگین گرد و غبار، مردمان دیار زرخیز خوزستان را رها نمی‌کند ...
    اما، هیچ بهار دیگری را چون بهار 1394 نمی‌توان سراغ گرفت که مدیران فردای مملکت را بر روی میز و نیمکت‌هایی نشانده باشد که عشق به طبیعت را خودانگیخته و تجربی در دل مدارس طبیعت بیاموزند.
    و این چشم‌انداز روشن آینده است. چرا که اگر می‌پذیریم، نادرایتی انسانی، سبب‌ساز روزگار فلاکت‌زده‌ی امروز طبیعت وطن است، آنگاه آشکار است که با درایت انسانی و برخورداری از سوادی محیط زیستی در نزد ایرانیان، می‌توان همچنان به لبخند آینده امیدوار ماند.

درج نظر

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۲۸ اسفند۱۳۹۳ساعت 15:45  توسط محمد درویش  | 

عدم توجه به محیط زیست چقدر خرج برمی‌دارد؟

    چندی پیش، رییس انجمن علوم خاک ایران در نامه‌ای به حسن روحانی، آشکار کرد که نه‌تنها موضوع خاک برای دولتمردان ایرانی به طور عام، فاقد اهمیت است، بلکه بیش از 12 سال است که هیچ یک از وزرای جهاد کشاورزی، برای چند دقیقه هم که شده، درخواست ملاقات انجمن با ایشان را نپذیرفته‌اند. لابد به این دلیل که کارهای مهم‌تری دارند! 

چقدر؟!

    راست آن است که شکوائیه‌ی منوچهر گرجی، واقعیت عریان و بیرونی نگاه کلان نظام جمهوری اسلامی ایران به موضوع محیط زیست را آشکارا فاش می‌سازد؛ چه ما خوشمان بیاید و چه نیاید! حتی ملاقات تاریخی 17 اسفند عالی‌ترین مقام جمهوری اسلامی ایران با گروهی از کارگزاران، متخصصان و فعالان حوزه‌ی محیط زیست و منابع طبیعی هم، به رغم شوق‌برانگیز بودن آن برای دوستداران طبیعت ایران، تأیید‌کننده‌ی واقعیت پیش گفته است! اینکه چرا باید بیش از 36 سال از پیروزی انقلاب اسلامی بگذرد تا نوبت به محیط زیستی‌ها برسد؟
    به هر حال، حاصل این نادیده‌انگاشتن‌ها، آنی شده که اینک می‌بینیم و با یاخته یاخته‌ی وجودمان درک می‌کنیم؛ اینکه 18 میلیون بلوط را در باختر وطن از دست داده‌ایم؛ اینکه 85 درصد از اندوخته‌های آبی زیرزمینی را بالا کشیده‌ایم؛ اینکه 90 درصد از چهارپایان علفخوار خود را نابود کرده‌ایم؛ اینکه نه حال بختگان و پریشان و جازموریان و کافتر و گاوخونی و ارژن و مهارلو و طشک و هامون خوب است؛ نه حال انزلی و آلماگل و گمیشان، ارومیه و هورالعظیم و شادگان و دست آخر اینکه چنان منفعلانه عمل کرده‌ایم که حتی هنوز اغلب اصحاب رسانه – چه رسد به مردم عادی – در پایتخت ایران هم نمی‌دانند که میزان سالانه‌ی نشست زمین در جنوب تهران به 90 برابر شرایط بحرانی در اتحادیه اروپا (36 سانتی‌متر) رسیده است.
    در چنین شرایطی خطایی نابخشودنی است که همچنان با اصرار بخواهیم وانمود کنیم: جملگی مصیبت‌هایی که هم‌اکنون در صحنه‌ی محیط زیست ایران حادث شده، ناشی از قهر اقلیمی و خشکسالی طبیعی است. ما باید بپذیریم که یک خشکسالی بزرگ‌تر، مخرب‌تر و نگران‌کننده‌تر در قلمرو سیاسی ایران زمین ریشه دوانیده که نگارنده از آن تعبیر به خشکسالی مدیریتی می‌کند؛ سرطان پیش‌برنده‌ای که فقط با مدیریت خردمندانه و صادقانه‌ی خشکسالی می‌توان آن را از ریشه زدود.
    به عنوان مثال، اگر بپذیریم ارزش هر تن خاکی که ناشی از فرسایش از دست می‌دهیم، فقط 28 دلار است؛ آنگاه چنانچه نرخ فرسایش سالانه‌ی خاک را در ایران 5 میلیارد تن در نظر بگیریم (البته این رقم تا 6.4 میلیارد تن در سال هم تخمین زده شده است)، به رقم باورنکردنی 140 میلیارد دلار خسارت در سال می‌رسیم که کشور و دولت و مردم برای تماشای منفعلانه‌ی از دست دادن خاک می‌پردازند.

    چه باید کرد؟
    ما در انتخاب آرمان توسعه، مرتکب یک خطای استراتژیک شدیم؛ نباید کشور را و مسیر توسعه را به سمت وابستگی بیشتر به منابع آب و خاک سوق می‌دادیم؛ در سرزمینی که میانگین ریزش‌های آسمانی آن در سال، ممکن است بیش از 50 درصد تغییر بکند، باید به سمت معرفی و رونق آن گروه از کسب و کارهایی رفت که کمترین وابستگی معیشتی را به آسمان و خاک و آب دارند.
    این یگانه راهی است که می‌تواند دورنمای کاهش خسارت‌های محیط زیستی را در وطن امیدبخش و پیش‌برنده، روشن نگاه دارد.

درج نظر

+ نوشته شده در  پنجشنبه ۲۸ اسفند۱۳۹۳ساعت 14:56  توسط محمد درویش  | 

مطالب قدیمی‌تر