مهار بیابان زایی

       به گفته‌ي مسئول بهينه‌سازي كارمايه (انرژي) در كشور: ارزش افزوده‌اي  كه ما با مصرف 15 ميليارد‌ دلار كارمايه‌ي فسيلي در سال توليد مي‌كنيم، مي‌توان با 8 ميليارد دلار هم توليد كرد، به شرط آنكه پاره‌اي از اصول ساده‌ي بهينه‌سازي مصرف را رعايت كنيم؛ درحالي كه متأسفانه برشدتِ كارمايه‌ي مصرف شده به طور متوسط، سالي 8/5 درصد نيز افزوده و مي‌افزاييم.  ارزش جهاني هر متر مكعب آب را يك دلار تخمين مي‌زنند. سامانه‌ي مديريت آب كشور خود مي‌گويد كه تاكنون توانسته است 7/25 ميليارد‌متر مكعب از آب‌هاي سطحي را توسط حدود ...

پيوست:
- رشد اقتصادي كشور، 4/2 درصد كاهش يافت!
- تهديد بيابان‌زايي در سه چهارم سطح استان خراسان شمالي!
- سفره‌هاي آب زيرزميني كرمان، سالي يك متر پايين مي‌رود!

- نام او مژگان جمشيدي است!

    در حال رانندگي بودم كه بخش خبري ساعت 30/14 راديو جوان در لابلاي انبوه خبرهاي سياسي و ورزشي و اقتصادي خود – از جمله افشاي نام دو مفسد اقتصادي كه بيش از يك و نيم ميليارد دلار وام از بانك‌هاي كشور گرفته و پس نمي‌دهند! – اعلام كرد كه رضا كهولي، توانسته با اختراع هوا فضاي جديدش در ششمين نمايشگاه انجمن اختراعات انگليس «BIS»، جايزه‌ي نخست را به خود اختصاص دهد.
    آري، جاي نگراني نيست! سرانجام رضا كُهولي مخترع برتر جهان در سال 2005، همان جوان 18 ساله‌ي هشترودي، توانست با ضمانت كتبي رئيس دانشگاه تبريز و مساعدت استاندار آذربايجان شرقي و برخي ديگر از مقامات عالي كشوري و لشكري كه ترجيح دادند، نامشان محفوظ بماند!! از كشور خارج شود و خود را به لندن برساند تا دوّمين اختراع ممتاز خود را به جهانيان ارايه دهد؛ اختراعي كه سبب شد تا ...

پيوست:
- پيش‌بيني نمايندگان از عاقبت استيضاح وزير جهاد كشاورزي ؛
- ساخت و سازهاي بالاي 1800 متر در تهران تخريب مي‌شود ؛

- تصميمات عجولانه براي پارك ملي گلستان - حميد رضا عباسي ؛
- جلب توجه جهاني به پديده درختان كهنسال در ايران
- ديدگاه‌هاي موافق و مخالف درباره عبور جاده از پارك گلستان .

«اگر تمام طول عمرم فقط كلاغ سياه ديده باشم، دليل ندارد كه كلاغ سفيد وجود نداشته باشد.»
دنياي سوفي

     باباي عزيز فردا، در کامنتدونی پست پيشين برايم نوشته است: « ... شاید روزی علم دريابد که چندین میلیارد موجود زنده‌ي هوشمند همچون زمین ما بر روی تنها یک اتم از مولکول‌های بدنمان سکنی گزیده‌اند... ما کجای چرخ گردون قرار گرفته‌ایم و به کدامین سو می‌رویم ...»
     نكته‌ي زيبايي است ... ما چقدر مي‌دانيم؟ ما كه تازه دريافته‌ايم در فاصله‌ي 16 ميليارد سالي زمين، سياره‌اي وجود دارد كه از منظر اهالي فرضي آن سياره، به يقين چيزي به نام كره‌ي زمين وجود ندارد! چرا كه از عمر زمين، تنها 5/4 ميليارد سال مي‌گذرد!
     آري، ما هيچ نمي‌دانيم و اينگونه غرور و تعصب و كينه‌ورزي و خشم و آز وجودمان را لبريز كرده است! شهروند عزيز هم در همان كامنتدوني، پرسش خوبي را طرح كرده است: «اگر باور کنیم که چقدر ناچیزیم، باز هم برای هیچ می‌جنگیم؟!»
و حقيقت اين است كه آري، مي‌جنگيم!!
 به قول يوستاين گاردر:
    «اگر مغز انسان آن قدر ساده مي‌بود كه ما قادر به دركش باشيم، آن وقت آن قدر احمق مي‌بوديم كه باز هم نمي‌توانستيم بفهميم درون آن چه مي‌گذرد!»

    با هم شناسه های حيرت را پي‌مي‌گيريم ...

پيوست

-          تصمیمات عجولانه در خصوص پارک ملی گلستان ؛

-          حمله‌ي پرسش‌برانگيز، حيرت‌آور و تاسف‌بار دكتر كردواني به آبخوانداري در همشهری دیروز!

بعد از تحریر!     

- بيش از 150 استاد دانشگاه در نامه‌اي به رئيس‌جمهور، انتقال جاده‌ي داخل پارك ملي گلستان را خواستار شدند. راستي! كسي مي‌داند چرا هيچيك از اساتيد محترم دانشكده‌ي منابع طبيعي كرج در بين امضاكنندگان نيستند؟!!!
- ماجراي پارك ملّي گلستان به تيتر يك روزنامه‌هاي آينده نو ، اعتماد ملي، همبستگي و كارگزاران و همچنين بخش خبري 30/20 شبكه دوم سيما نزديك شد!
- گزارش تصويري از تخريب وسيع پارك ملي گلستان ؛
- لحظه‌اي سرنوشت‌ساز!

موخره روز چهارشنبه ، 26 مهرماه 1385:
دوست و همكار عزيزم، آقای دكتر حسن روحي‌پور، در مقام عضو كميته‌ي ملّي فرسايش و رسوب كشور، اخيراً سفري به منطقه‌ي سيل‌خيز پارك ملي گلستان داشته و گزارش جامع، مستند و علمي‌اي تهيه كرده‌اند كه خواندن آن را به علاقه‌مندان توصيه مي‌كنم. پيشاپيش از حسن نظر ايشان براي دراختيار نهادن گزارش ارزشمندشان قدرداني مي‌نمايم:

بررسي عوامل مؤثر در بروز سيل وراهكارهاي پيشنهادي براي
 تعديل يا كاهش خسارت آن

ريگي از روي زمين برداريم
وزن بودن را احساس كنيم
                                        سهراب سپهري

      بيش از شش سال پيش، دست‌نوشته‌اي را در روزنامه‌ي همشهري (شماره 2202) به چاپ رساندم با عنوان: «چقدر وزن داريم؟» دست‌نوشته‌اي كه درصدد بود تا به مخاطبين پرشمار آن روز محبوب‌ترين روزنامه‌ي پايتخت يادآوري كند: در كجا ايستاده‌ايم و چرا قدر و منزلت خود را آنگونه كه بايسته و سزاوار است، درك نمي‌كنيم؟!
     امروز ... امّا پس از گذر رويدادهاي بزرگ و كوچك و اغلب تلخي كه در طول اين سال‌ها بر يگانه كره‌ي مسكون و ساكنانش رفته، از نسل‌كشي باورنكردني و شرم‌آور كيگالي گرفته تا كشتار بيش از 600 هزار نفر از شهروندان عراقي و از حمله‌ي انتحاري به برج‌هاي دوقلو در منهتن نيويورك گرفته تا ظهور بيماري‌هاي مرگ‌آفرين جديد (سارس، آنفولانزاي مرغي و ...) همه و همه نشانم مي‌دهند كه نه‌تنها ما بزرگ نشده‌ايم كه گويا با روندي حيرت‌انگيز بر خردنگري‌ها، تعصب‌ها و نابخردي‌هاي جاهلانه‌ي خويش افزوده و مي‌افزاييم و به مرگ این یگانه جایگاه زیست - کره زمین - نزدیک تر می شویم! دريافتي كه حيرت نگارنده و افسوس وي را در غالب نوشتار زير، آفريده است؛ نوشتاري كه به صورت همزمان در شماره‌ي امروز «اعتماد ملّي» نيز به چاپ رسيده است ... 

     ديروز، يعني در بيست و دومين روز از مهرماه 1385 در صفحه‌ 15 روزنامه‌ي خيلي معتدل و جنجال‌گريز «جام جم»، خبري را خواندم كه با خواندنش هم دلم به درد آمد، هم غمگین شدم، هم عصباني شدم، هم حيرت‌زده و هم نگران و بيم‌ناك از آينده‌ي فرزندان پاك‌نهاد و هوشمند اين بوم و بر!

پيوست:
1- سد سيوند و اثرات مخرب زيست‌محيطي آن بر ني‌ريز فارس ؛
2- كمك‌هاي مالي براي تخريب محيط زيست ؛
3- حمایت اساتید برجسته‌ي دانشگاهی از حفاظت ۲۰۰ هزار هكتار جنگل بکر در شمال کشور .

    خبر اين بود ...

 
    همان طور که مرد خاکی عزیز حدس زده است: نام او حجت‌الاسلام والمسلمين سيّدمحمد جعفرسادات موسوي است ؛ نماينده‌ي مردم شهرستان مباركه در دوره‌ي هفتم مجلس شوراي اسلامي. وي عضو هيأت رئيسه‌ي كميسيون قضايي و حقوقي مجلس شوراي اسلامي نيز هست.
    امّا بي‌گمان دليل طرح نامش در تارنماي «مهار بيابان‌زايي» هيچ يك از سمت‌ها و مسئوليت‌هاي اشاره شده يا شايد ناشده‌ي ايشان نيست! و نيز هيچ ربطي هم نمي‌تواند به ...

     پيوست:
     احياي پارك ملّي گلستان، يكصد سال زمان لازم دارد!

      اينجا «چاه خربزه» يا به قول اناركي‌ها « چَه‌ خربيزَه‌» است! خوب مي‌دانم اين مكان دست كم براي راننده‌هاي خط ترانزيت شمال به جنوب كه از دامغان به سوي بندرعباس روانند، آشناست ... امّا براي ديگران، شايد نه!
      در نهمين روز ارديبهشت‌ماه سال جاري، هنگامي كه قصد دل كندن از بياضيه و جندق و مصر را داشتيم، درست در هنگامه‌ي بدرود با سرزمين تب‌دار خور و بيابانك، چشمم به اين معدن قديمي افتاد كه در مسير جندق به انارك، بعد از گذر از چوپانان و الله‌آباد و پيش از چاه گربه، يعني در 35 كيلومتري شمال شرق انارك مي‌تواني از كنار آن بگذري و اندكي به شيوه‌هاي زيستن پدران‌مان در اين سرزمين پهناور بيشتر نزديك شوي ...
     

      كمتر روزي است كه از رسانه‌اي در باب بايدها و نبايدهاي حوزه‌ي پژوهش سخني شنيده نشود يا به زيور طبع آراسته نگردد و از زبان يكي از سخندانان و سخن‌سنجانِ ايرانی که به ژرفکاوی و موشکافی، چالش‌های اين حوزه را پژوهيده است، نخوانيم يا نشنويم كه پاي‌فشردن بر حل گره‌هاي موجود در اين بخش، بايد نخستين اولويت كشور باشد؛ مديريت ناهمسازِ پژوهشي، موانع متعدد قانوني، اعتبارات ناچيز، تعداد كم محقق و ناكارآمدي همين تعداد اندك، نبود رابطه‌ي درست بين صنعت و پژوهش يا بين پژوهش و آموزش، عدم وجود پشتوانه‌هاي قانوني براي محققان، مشكلات معيشتي آنان، فقدان سياست جامع علمي پژوهشي، نبود فرهنگ كاربستِ پژوهش در كشور، نبودِ امنيت‌هاي لازم حقوقي و منزلت درخورِ اجتماعي و در يك كلام، نبود سامانه‌اي اصولي و منسجم، در شمار گره‌هاي كوري مي‌نمايند كه نخبگان پرمايه‌ي مملکتی پيوسته در سخنگاه‌های مختلف كشور از آنها ياد مي‌كنند، ليکن پيدا نيست سرانجام چه هنگام و با چه اراده‌اي آن گره‌هاي به ظاهر كور براي هميشه ...

    پیوست:

    یک خبر خوب دیگر! هفت منطقه به مناطق حفاظت شده کشور افزوده شد.

      در سال 1336 مجله‌ي سخن، پرسشي را با خوانندگان خويش در ميان نهاد، كه براي جامعه‌ي علمي آن زمان سخت غافلگيرانه و براي جامعه‌ي امروز ما، عبرت‌آموز است؛ پرسشي كه مي‌گفت: «آيا ممكن است در وضع فعلي در ايران دانشمندان بزرگي در رشته‌هاي علوم مانند بزرگان قديم به وجود بيايند كه اهميت جهاني داشته باشند؟ و اگر پاسخ منفي است، چرا؟»

     دكتر محسن هشترودي ، رئيس وقت دانشكده‌ي علوم دانشگاه تهران، از جمله‌ي افرادي بود كه درصدد پاسخ برآمد و يكي از مهمترين دلايل پيشامدِ مزبور را چنين توصيف كرد ...

      پيوست:
      بلاياي غير طبيعي و سيل زنجيره‌اي گلستان!

     حقيقتي كه آشكار مي‌نمايد و همواره از آن به عنوان يكي از عوامل كاهنده‌ي درجه‌ي موفقيت سياست‌ها و برنامه‌هاي اتخاذ شده در مسير دستيابي به توسعه‌ي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي پايدار ياد شده است، نبودن نظامي منسجم براي دست يافتن به آخرين اطلاعات فني و علمي در مقياس ملّی است؛ نقصاني كه نه تنها از كارايي پژوهش‌ها مي‌كاهد كه هدررفت سرمايه و کارِ نيروي انساني را نيز در پي خواهد داشت. امّا نكته‌ي مهمتری كه اغلب مورد غفلت قرار می‌گيرد، تأكيد بر اين حقيقت است كه بهره‌گيري از نوين‌ترين و كاراترين سامانه‌هاي پخش اطلاعات زماني كارساز و مؤثر خواهد بود كه اولاً بين کاردانی واقعی و عرضه‌ي سيل آسای اطلاعات علمی و فنی پراکنده، تفاوت قايل شده باشيم و ثانياً اين سامانه از تغذيه‌ي مطلوبي نيز ...

     دوستان عزيز
    تنها به فاصله‌ي 48 ساعت از موج اعتراضات شديد طرفداران محيط زيست به خانم دكتر جوادي، ايشان مجبور شدند، با نوشتن اين نامه، حرف خود را پس گرفته و دستور توقف عمليات راه‌سازي در پارك ملي گلستان را صادر كنند.
    ضمن تبريك به همه‌ي عاشقان طبيعت، يكبار ديگر تأكيد مي‌كنم كه اگر بخواهيم، مي‌توانيم طبيعت ايران را از گزند هر تجاوزگري مصون بداريم...
     تنها اگر من و تو بخواهيم.

همين!

     پيوست:
    گمان برم اين تبريك بيش از همه به دكتر مجيد مخدوم، مژگان جمشيدي، راوي ، شيندخت و شوان عزيز بچسبد!

        در پنجمین و واپسین بخش از گزارش پیش رو،  برآيندِ سخن را می‌توان با طرح يک پرسش ساده آغاز کرد:
        اگر درنهايت، نتايج تمامی گزارش‌ها، مطالعات و تحليل‌ها به اين دريافت ختم شود که دليل بروز سيل، چيزی جز رخدادِ بارانی ناهمتا با دوره برگشتی 10 هزارساله يا بيشتر نبوده است، آنگاه چه اتفاقی خواهد افتاد؟!  اگر مشخص شود، که اين ويژگي‌های طبيعی آبخيز بوده که حجم رواناب را افزايش داده و قدرت ويرانگری سيل را تشديد کرده‌اند، انتظارِ چگونه بازخوردی منطقی خواهد بود؟ و سرانجام آنکه، اگر تمامی گناهان را ابرهای باران‌زا برعهده گيرند و اعتراف کنند که بدترين مسير حرکت را برای نزولِ رحمتِ الهی برگزيده‌اند، چه ارمغانی نصيبِ ...

     شايد يكي از مهمترين محدوديت‌هايي كه سبب شده تاكنون قضاوت‌هاي كارشناسي و تحليل‌هاي به انجام رسيده توسط نهادهاي گوناگون، با حدس و گمان تؤام بوده و بعضاً دچار تفاوت‌هاي قابل ملاحظه با يكديگر باشند، مسأله‌ي ضعفِ محسوس در حوضه‌ي آمارهاي اقليمي بوده است؛ به نحوي كه به درستي مشخص نيست، بالآخره چقدر باران باريده و مهم‌تر آنكه اين ميزان باران در چه قسمت‌هايي و با چه شدت‌هايي به وقوع پيوسته است.
     متأسفانه عدم وجود باران‌نگارِ ثبات در حوضه، سبب شده تا سرانجام مشخص نگردد، حجم قابل توجه باران (که در ميزان دقيق آن نيز اختلاف نظر وجود دارد)، در چه مدتی ...

     پهنه‌اي به وسعت 6/206074 هكتار (بيش از مجموع مساحت پنج كشور سنگاپور، بحرين، مالت، مالديو و گرانادا)، در منتها‌اليه شرقي آبخيز گرگان‌رود، حد فاصلِ  55 درجه و 45 دقيقه تا 56 درجه و 30 دقيقه‌ي طول شرقي و 36 درجه و 55 دقيقه تا 37 درجه و 30 دقيقه‌ي عرض شمالي، منشأ و بسترِ تاخت و تازِ حجم قابل توجهي از رواناب بوده است كه در شامگاهِ بيست ‌و يكمين‌روز از دومين‌ماه تابستان هشتاد و يك، يعني به فاصله‌ي 366 روز پس از بروز سيلِ ويرانگرِ ديگري كه در همان پهنه روي داده بود، رخداد؛ سيل‌هايي كه تقريباً در همان پريود‌هاي زماني مشابه تا امسال تكرار شده است. همان طور كه از نقشه‌ي زير ...

     بيش از چهار سال پيش، يعني در سپيده دم سوّمين روز از شهريورماه 1381، نگارنده در معيت يك گروه كارشناسي راهي استان گلستان شد. گروهي شش نفره مركب از آقايان دكتر محمّد خسروشاهي، دكتر حسن روحي‌پور، مهندس هاشم كنشلو، مهندس محمّد فياض، مهندس محمّد فتاحي و مهندس مجيد حسني كه به فرمان مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور و پس از وقوع چندين رخداد سيل فاجعه‌بار در حوزه‌ي آبخيز تنگراه، تصميم گرفته بود تا به شيوه‌اي علمي مهمترين دليل يا دلايل اين رخدادهاي سريالي غم‌انگيز واقع در گوشه‌ي شرقي استان گلستان را كه منجر به نيستي بيش از 600 نفر از هموطنان عزيزمان و نابودي سازه‌هاي زيربنايي و اراضي كشاورزي، همچنين ويراني بخشي از پارك ملّي و ارزشمند گلستان را ...

     جمعي از دانشمندان و متخصصين حوزه‌ي محيط زيست و منابع طبيعي كشور به رهبري دكتر مجيد مخدوم، خواستار برخورد جدي با خانم دكتر جوادي، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست شده و در درخواستي مستقيم از دكتر احمدي‌نژاد، تقاضاي دخالت ايشان را در نقض دستور خانم جوادي - مبني بر موافقت با تخريب بخش ديگري از پارك ملي گلستان به بهانه‌ي احداث و مرمت جاده‌ي گرگان مشهد - كرده‌اند.
    اين در حالي است كه سكوت معني‌دار اغلب نهادهاي دولتي متولي منابع طبيعي در كشور، سخت غم‌انگيز و شرم‌آور است.

    پيوست:
- نقض مصوبه‌ي واگذاري 10 درصد مناطق جنگلي شمال توسط متوليان جنگل ؛ چهار باغ را دريابيد!

سعيد جان! مرا در غم رفتن عزيزترين عزيزي كه مي‌شناسي، شريك بدان ... يادش گرامي و روحش پرترانه باد.

     هر چند پرداختن به محدوديت‌های طبيعی سرزمين مي‌تواند از ابعاد گوناگونی قابل طرح باشد، ليکن شايد مهمترينِ آنها را بتوان در محدوديت‌های اقليمی و منابع آبِ قابل استحصال خلاصه کرد.
   همان طور که اشاره رفت، انتظار می‌رود ايران‌زمين به دليل قرار گرفتن در نوار کمتر از 40 درجه‌ي عرض جغرافيايي، عموماً متأثر از ...

در نقشه‌ي زير، مسير حركت و مكان‌هاي مورد بازديد توسط نگارنده و گروهِ اعزامي در طول شش روز بازديد مشخص شده است. مناطق مزبور كه جملگي در بالادست حوضه‌ي سد گلستان قرار دارند، عبارتند از: مينودشت، گاليكش، آق‌قميش، شغال‌تپه، تنگراه، تنگه‌گل، روستاي دشت، بيدك، سوداغلان، دشت شاد، عرب‌كلو، رضوان، حسين‌آباد، فارسيان، كلاله، پيش‌كمر، گرگاندوز، عزيزآباد، قوشه چشمه و چند منطقه‌ي ديگر در دشت کالپوش ...

پيوست

- با موافقت سازمان حفاظت محيط زيست ؛ مجوز تخريب بخشي از اراضي پارك ملي گلستان صادر شد!

- فرسايش خاک در جنگلهاي شمال 10 برابر نرم جهاني و ركوردي در دنيا!

     وجود سرزمين‌هایي با ميانگين بارندگی کمتر از 25 تا بيش از 2380 ميليمتر و محدوده‌ي وسيع دمايي آن كه از 35- تا 50+ درجه‌ي سانتيگراد در تغيير است، شاهدي بر اين مدعا است. به عنوان مثال، كوير ناهمتاي لوت به عنوان يکي از خشن‌ترين جلوه‌های سيمای طبيعی در جهان، گواهی است بر سرزمينی در ايران که دارای کمينه‌ای از بارندگی و بيشينه‌ای از گرما است.  
   بيشترين فاصله‌ي دو نقطه در ايران، كشوري كه شكلي شبيه به متوازي‌الاضلاع ناموزون دارد، بين دامنه‌ي ...

     در نيمه‌ي شمالی کره‌ي زمين، يعنی يگانه سياره‌ي ظاهراً دارای حياتِ منظومه‌ي شمسی، به مختصات 25 درجه و صفر دقيقه تا 39 درجه و 47 دقيقه‌ي عرض شمالي و 44 درجه و 2 دقيقه تا 63 درجه و 20 دقيقه‌ي طول شرقي، يکی از ديرينه‌ترين کهن‌زادبوم‌های تمدّن بشری استقرار يافته که ايران-َ ش می‌نامند؛ گستره‌ي پهناوری که به تنهايي بيش از 3 برابرِ بزرگترين کشور اروپا وسعت دارد (از نظر وسعت، فرانسه با 547026 كيلومتر مربع، چهل و پنجمين كشور جهان است، درحالي كه ايران رتبه‌ي هفدهم  را در اختيار خود دارد. چنين است که مساحت ايران به تنهايي بيشتر از مجموع مساحت شش كشور اروپايي آلمان، فرانسه، ‌انگلستان، ايتاليا،‌ هلند و ‌بلژيك است).
     نخستين شناسه‌ي ... 

      يادم مي‌آيد مجله‌ي سياست خاورميانه (JOURNAL OF MIDDLE EAST POLICY)، در شماره‌ي نخست از سال هفتم خويش (مارس 2001)، طي مقاله‌اي به نقد برنامه‌ي دوّم پنج‌ساله‌ي كشور پرداخته بود و ضمن رد توجيه برخي مديران دولتي كه دليل تحققِ كمتر از 65 درصد اهداف پيش‌بيني شده در برنامه را، به تحريم اقتصادي و كاهش قيمت نفت ربط داده بودند، ‌‌نوشت ...

پيوست:
- احتمال توقف پروژه آزادراه تهران – شمال ؛ بهترين احتمال زيست‌محيطي سال!
- خدانگهدار پارك ملي گلستان!

     هر چند باورش شايد براي بسياري از ما دشوار باشد، امّا شوربختانه بايد اعتراف كرد كه هنوز سوخت غالب روستائيان غرب كشور را چوب ارزشمند بلوط  و ديگر فرآورده‌هاي چوبي جنگل‌هاي زاگرس تشكيل مي‌دهد! براساس آمار موجود بيش از ۶۳ درصد عشاير و ۸ درصد روستائيان ايران براي پخت و پز و توليد گرما از شاخ و برگ درختان جنگلي و فضولات دامي استفاده مي‌کنند که برآوردهاي انجام شده نشان مي‌دهد ...

     در يك مقايسه كه ميان 5 كشور ايران، ژاپن، كره‌ي‌جنوبي، مالزي و پاكستان در مورد شاخص بهره‌وري بين سال‌هاي 1985 تا 1993 صورت گرفته، ايران، تنها كشوري است كه شاخص بهره‌وري آن روندي منفي داشته و از 100 به 92 رسيده؛ حتا در پاكستان، اين شاخص روندي افزايشي داشته و به 54/129 رسيده است.
     از منظر بهره‌وري نيروي انساني نيز، وضعيت ايران در مقايسه با 5 كشور ديگر آسيايي (هنگ‌كنگ، مالزي، كره‌ي‌جنوبي، تايلند و اندونزي)، كاملاً هشداردهنده مي‌نمايد. در سال 1980، توليد ملّي به ازاي هر فرد شاغل در ايران، حدود 20 درصد كمتر از هنگ‌كنگ، بيش از دو برابر مالزي و كره‌ي‌جنوبي و حدود هفت‌ برابر تايلند بوده است. امّا در سال 1999، اين متغير در اقتصاد ايران، 30 درصد كمتر از دو دهه‌ي پيش، دو‌پنجم كره‌ي جنوبي، 25 درصد كمتر از مالزي، يك‌ششم هنگ‌كنگ و تنها دو برابر تايلند گزارش شده است.
   چگونه كار را بدين بي‌ساماني رسانده‌ايم؟ چگونه است كشوري با ...

مرگ از پشت پنجره به من مي‌نگرد
زندگي از دم در
قصد رفتن دارد
روحم از سقف گذر خواهد كرد
در شبي تيره و سرد
تخت حس خواهد كرد كه سبكتر شده است
درونم خرچنگي است
كه مرا مي‌كاود
خوب مي‌دانم كه تهي شده‌ام
و فرو خواهم ريخت
بچه‌هايم نيز از من مي‌ترسند
آشنايانم نيز
به ملاقات پرستار جوان مي‌آيند.

    عمران صلاحي از آن دست آدم‌هايي بود كه برايش مهم نبود: مرگ چه هنگام به سراغش مي‌آيد؛ بلكه بيشتر برايش مهم بود كه ...

      متأسفانه در نخستين هفته‌ي مهرماه سال جاري يك محيط بان جان بر كف ديگر به نام آقاي عزیز محمد حسني در منطقه‌ي حفاظت‌شده‌ي سبزكوه (استان چهار محال و بختياري)، مورد اصابت گلوله‌ي شكارگران ناجوانمرد قرار گرفته و از ناحيه‌ي پا مصدوم شده است. شايان توجه آنكه محيط‌بان حسني، سوّمين محيط‌بان سبزكوه است كه در كمتر از 10 ماه ...

    گياهان با استفاده از سازوکاری نام­آشنا به نام فتوسنتز، قادرند مقادير قابل توجهی از کارمايه‌ي خورشيدی را در خود جذب کرده و به کارمايه‌ي شيميايی تبديل و ذخيره­سازی کنند. مثلاً يک هکتار جنگل راش سالانه نزديک به 2/1 ميليارد، يک هکتار جنگل پيسه­آ بيش از 5/1 ميليارد، يک هکتار مرتع مصنوعی يا مزارع کشاورزی 30 ميليون و سرانجام يک هکتار مرتع طبيعی تا 10 ميليون کيلوکالری کارمايه را در خود ذخيره می­کنند. اگر اين ارقام را با قيمت نفت که ...

     سفرنامه‌ي «مصر» را يادتان هست؟ مقارن ظهر هشتم ارديبهشت ماه سال جاري ديدار كوتاه، امّا ماندگار من از «مصر» به پايان رسيد و به همراه عمار رفيعي امام، علي كريمي و محمّد ذوالفقاري راهي منزلگاهي ديگر در ديار ديرآشنا و كهن‌زيست «خور و بيابانك» ، واقع در منتهااليه شمال شرق قلمرو سياسي استان اصفهان شديم. دياري كه با مشاهده‌ي در و ديوار گلي و فرتوتش و شعارهاي رنگ‌پريده‌ي سياه‌رنگي كه به نظر مي‌رسيد با ذغال نوشته شده‌اند، احساس مي‌كردي دوباره به آغازين روزهاي زمستان 1357 بازگشته‌اي! چرا كه در بياضيه هنوز مي‌توانستي اين نخستين شعار مشهور و ساده‌ي دوران انقلاب را ببيني كه :

« درود بر خميني »

    كاش مسئولين گردشگري ما قدر اين در و ديوار گلي بياضيه را مي‌دانستند و با اختصاص بودجه‌اي درخور، آن را به يكي از مهمترين پايگاه‌هاي گردشگري در ايران مركزي بدل مي‌كردند ...
    امّا بياضيه دقيقاً كجاست؟ چرا جايگاهي ممتاز در دل تاريخ دارد؟ چرا هنوز مورد احترام مردم محلي است و چرا اينك بيشتر به شهر ارواح مي‌ماند تا واحه‌اي خرم با نخلستان‌هايي شاداب در حاشيه‌ي چالاب كويري خور؟
اينها پرسش‌هايي است كه در نوزدهمين بخش از بيابان‌نامه‌ي خود، كوشيده‌ام تا با تو خواننده‌ي مشتاق «مهار بيابان‌زايي» در ميان نهم ...

    در چهارمين و واپسين بخش از معرفي زيرحوضه‌هاي ششگانه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمك، نوبت به دو زير حوضه‌ي كاشان و ميقان رسيد. زيرحوضه‌ي کاشان با متجاوز از 1568400 هکتار وسعت (يعنی تقريباً برابر با مساحت استان کهکيلويه و بويراحمد ) به عنوان زيرحوضه‌ي شماره‌ي 3 از حوضه‌ي هفتم مطالعاتی و با کد 3-1-7 در طرح تقسيم‌بندی جامع آب ايران (جاماب) نامگذاری شده است و امروزه به دليل قرار گرفتن نيروگاه اتمي نطنز در حاشيه‌ي جنوبي آن از اهميتي درخور توجه برخوردار شده است ...

    دوّمين زيرحوضه‌ي محدوده‌ي مورد مطالعه از نظر وسعت، آبخيز قره‌چای است که افزون بر 1783325 هکتار وسعت داشته (معادل 2/19 درصد از کل آبخيز درياچه‌ي نمک) و در داخل ارتفاعات واقع بين البرز مرکزی و زاگرس قرار گرفته است. اين زيرحوضه در تقسيم‌بندی طرح جامع آب کشور به عنوان زيرحوضه‌ي شماره‌ي 4 از حوضه‌ي هفتم مطالعاتی و با کد 4-1-7 مشخص شده است. بلندترين نقطه‌ي اين زيرحوضه کوه الوند با 3580 متر ارتفاع از سطح دريا بوده و کمينه‌ي ارتفاعی آن هم 864 متر است. قره‌چای از دو شاخه‌ي اصلی جنوبی (رود شراء از ارتفاعات دشت شازند اراک) و غربی (از اتصال شش رود کوچک از دامنه‌ي شمالی الوند ) سرچشمه گرفته و پس از به هم‌ پيوستن شاخه‌های مزبور در شمال شرق استان همدان  (در انتهای دشت کبودرآهنگ و رزن)، به فاصله‌ي 120 کيلومتر از مغرب به مشرق جريان يافته و در حدود 30 کيلومتری جنوب غربی ساوه وارد دشت ...

    اشاره به برخی از ویژگی‌های دو زیرحوضه‌ی ديگر آبخيز درياچه‌ي نمك – كه يكي عنوان بزرگترين زيرحوضه را يدك مي‌كشد و ديگري، پذيراي سد بحث‌برانگيز 15 خرداد است – مهمترين دانستگي اين پست است كه به علاقه‌مندان تقديم مي‌شود.

    همان طور كه در پست‌هاي پيشين اشاره كردم، آبخيز پهناور درياچه‌ي نمك قم داراي 6 زير حوضه است كه عبارتند از: زير حوضه‌ي كرج و جاجرود، زير حوضه‌ي كاشان، زير حوضه‌ي  اراك (ميقان)، زير حوضه‌ي رود شور،  زير حوضه‌ي قره‌چاي و زير حوضه‌ي قم‌رود.
   بزرگترين زيرحوضه، زيرحوضه‌ي رود شور با وسعتي معادل 2274994 هكتار و كوچكترين زير حوضه، زير حوضه‌ي كرج و جاجرود با وسعتي برابر با 902837 هكتار است.
    در اين مجال مي‌كوشم تا تصويري موجز از اين زيرحوضه‌هاي شش‌گانه – به تفكيك ارايه دهم:

     از دیگر اختصاصات مهم حوضه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمک قم - یا به قول دکتر کردوانی: دریاچه نمک آران و بیدگل - غلبه‌ي اندک بوم‌سازگان‌های (اكوسيستم) دشتی بر کوهستانی است، به نحوی که افزون بر 3/46 درصد حوضه (42979 کيلومتر مربع) را مناطق کوهستانی تشکيل می‌دهند؛ اين در حالی است که يکی از دلايل سيل‌خيزی اغلب حوضه‌های آبخيز کشور (مثل حوضه‌ي آبخيز مُند)، غلبه‌ي سهم کوهستان بر دشت است.
   نکته‌ي ديگر آن است که ...

 پيوست:

متجاوز از يكصد هزار هكتار از وسعت درياچه اروميه كاسته شد! آيا دومين درياچه آب شور جهان زنده مي ماند؟!

    تنها استانی که 100 درصد از مساحت آن در قلمرو حوضه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمک واقع شده، استان قم است، در عوض استان لرستان، کمترين سهم از محدوده‌ي مورد مطالعه (3925 هکتار، معادل 14/0 درصد از مساحت استان)، يعنی فقط 04/0 درصد از قلمرو حوضه را به خود اختصاص داده است، در حالی که متجاوز از 1/30 درصد از گستره‌ي مورد مطالعه در استان مرکزی واقع شده که در بين ديگر استان‌ها حايز رتبه‌ي نخست است.
    بنابراين گزاف نخواهد بود، اگر ادعا شود که ...

    حوضه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمک – يعني محدوده‌ي مورد مطالعه در طرح ملّي نگارنده - يکی از 37 حوضه‌ي اصلی کشور در تقسيمات طرح جامع آب (جاماب، 1369) با کد (1-7) است که با گستره¬ای به وسعت 9278725 هکتار (اندکی کمتر از مساحت سه استان آذربايجان شرقی، غربی و اردبيل) در غرب حوضه‌ي مرکزی واقع شده و مختصات دقيق جغرافيايي آن عبارت است از: 48 درجه و 8 دقيقه تا 52 درجه و 25 دقيقه‌ي طول شرقی و 33 درجه و صفر دقيقه تا 36 درجه و 30 دقيقه‌ي عرض شمالی از آن خود کرده است. به ديگر سخن، امتداد شرقی غربی محدوده‌ي مورد مطالعه، کمتر از يک درجه يا دقيقاً تنها 47 دقيقه کشيده‌تر از راستای شمالی جنوبی آن است. از اين رو، حوضه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمک شکلی نزديک به دايره داشته و در نتيجه، انتظار می‌رود که ضريب گراوليوس حوضه به ...

   نقشه‌هايي كه اجراي روش فائو و يونپ به توليد آنها مي‌انجامد، اين توانايي را دارند تا از يك سو علل فرآيندهاي بيابان‌زايي و دامنه‌ي تحركات آنها را مشخص كرده و از سوي ديگر به مديران برنامه‌ريز در حوزه‌ي محيط زيست اين امكان را بدهند تا با پيش‌بيني جريان‌هاي بيابان‌زا، مناسب‌ترين اقدامات پيشگيرانه و عمليات بازدارنده را طراحي و تدارك ببينند. اهميت اين ويژگي هنگامي بهتر درك مي‌شود كه بدانيم، اصولاً نخستين بهره‌ي اجراي طرح‌هاي آمايش سرزمين، كه به‌ويژه در برنامه‌ي پنج ساله‌ي چهارم هم، کماکان مورد تأكيد و واجد اولويتی راهبردی است، شناسايي آن دسته از عرصه‌هاي طبيعي است كه با كمترين خـُسران، پذيراي بيشترين توسعه هستند و برعكس، سرزمين‌هايي كه كمترين توسعه، زيان‌هاي جبران‌ناپذيري را در آنها بوجود مي‌آورد.
   دريافت‌های فوق، جملگی مؤيد اين واقعيت هستند که ...

پیوست:

تجاوزی دیگر به اراضی ملی: افشای ۱۷۰ هکتار زمین خواری در کرمان!

    همان طور كه پيش‌تر قول داده بودم، مي‌كوشم تا آن گروه از علاقه‌مندان جدي‌تر مسايل بيابان‌زايي را با طرح پژوهشي خويش كه سه سال از آغاز آن مي‌گذرد، آشنا سازم؛ طرحي كه در عرصه‌ي 10 ميليون هكتاري حوضه‌ي آبخيز درياچه‌ي نمك قم و در قلمرو 10 استان كشور در حال اجراست و افزون بر 40 نفر از زبده‌ترين كارشناسان و محققين اين حوزه با نگارنده در اجراي سزاوارانه‌ي آن همكاري مي‌كنند ...
   

   به دهمين روز از هفتمين ماه سال رسيديم؛ روزي كه شش سال است برايم رنگ و بوي ديگري پيدا كرده و بسيار دوستش دارم ... هنگامه‌ي ناهمتايي كه براي من، يادآور ميلاد يه آدم كوچيك ناب به نام «اروند» است كه از موقعي كه به قول خودش: «پاشو گذاشته تو اين دنيا»، يه جورايي من و مادرش را سخت دگرگون كرده! آنقدر كه از هر منظري به زندگي نگاه مي‌كنيم، يه گوشه‌ي بزرگش «او» قرار گرفته ... با همه‌ي شيطنت‌ها و شيرين‌زبوني‌ها و معصوميت‌هاي دل‌فريبش؛ واقعيتي كه تنها كساني مي‌تونند خوب دركش كنند كه مانند ما، تجربه‌ي والد بودن را لمس كرده باشند ... 
    دلم مي‌خواد بدونه كه خيلي دوستش دارم و هيچ منتي هم بر سر من و ما نداره ... اينو مي‌خوام با تمام وجودم و بلند بلند در فضاي دوست‌داشتني وبلاگستان تكرار كنم و فرياد بزنم تا اوّل از همه خودم – خداي ناكرده - نتونم چند سال ديگه زيرش بزنم و انكار كنم!
    دلم مي‌خواد بدونه كه خيلي مديونش هستم و در طول همه‌ي اين شش سال، حضورش برايم از هر كپسول آرام‌بخشي، آرامش‌بخش‌تر بوده ...
    دلم مي‌خواد بدونه خيلي باهاش حال مي‌كنم و واقعاً نمي‌دونم كه چگونه مي‌توانم الطاف پرمهر، نگاه بلند و آسماني و قلب بزرگش را كه بي هيچ غل و غشي نثارمان كرده، جبران كنم.
    و براي همين است كه مي‌كوشم آينده‌اي آبي‌تر براي او و همه‌ي فرزندان پاك‌نهاد اين سرزمين مقدس؛ براي يلدا‌ها و امير‌علي‌ها و پريسا‌ها و امير مهدي‌ها و نيكي‌ها و پارسا‌ها و باران‌ها و عليرضا‌ها و مليكا‌ها و آرمان‌ها و شقایق ها ... بيافرينم. اين، كمينه‌ي كاري است كه ما - به اصطلاح آدم‌بزرگ‌ها -  بايد به پاس نوشخند استثنايي نگاه فرزندان‌مان كه بلاشرط نثارمان مي‌شود، برايشان انجام دهيم و هر كس به فراخور دانش و مسئوليتي كه دارد، بكوشد تا ايراني بهتر، سبزتر و سرافرازانه‌تر را به فرزندان خويش هديه دهد.

     شايد حکايت تلخ بيابان‌زايی را بتوان از آنجا آغاز کرد که يکی از اهالی زمين به نام «انسان»، توانست گوی سبقت را از ديگر موجودات زنده‌ي زمينی بربايد و شمارِ خويش را با شتابی گيج‌کننده افزايش دهد. آن هم در كسري از ثانيه (در مقايسه با سن زمين‌شناسي). آدمی، آنگاه که متوجه‌ي اين رشد حيرت‌انگيز شد، چاره‌ای نداشت تا اشتباه دوّم را نيز مرتکب شده و تصميم بگيرد از ...

انقلاب صنعتي، تحولات اقتصادي، جهش‌هاي خيره­كننده‌ي علمي و آفرينش فناوري‌هاي مرتبط با آن، پديده‌ها يا ابزارهايي هستند كه آدمي به مدد آنها توانست قدرت خويش را در تغيير چهره‌ي زمين و تمرد از قوانين طبيعت نشان داده و آن را پيوسته افزايش دهد. مجله‌ي «National Georaphy» در شماره‌ي اكتبر سال 1998 خود، گفته‌هاي يك كشاورز اهل ايالت كلورادو آمريكا به نام «باب ساكاتا» را به چاپ رسانده كه مي‌گويد ...

    همان‌طور كه پيش‌تر اشاره كردم، مقارن ظهر روز چهارشنبه – پنجم مهرماه 1385- نخستين گام عملي براي اجرايي كردن مصوبات كميته‌ي راهبري طبيعت‌گردي برداشته شد و گروهي 28 نفره مركب از كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، وزارت جهاد كشاورزي و سازمان حفاظت محيط‌زيست راهي كوير مرنجاب شدند تا از نزديك با قابليت‌‌ها و استعداد‌هاي پيدا و نهان اين عرصه‌ي جذاب طبيعي آشنا شوند؛ گروهي كه در بين آنها مديراني عالي‌رتبه همچون ...

در بروز بحران بيابان‌زايي، آن هم در چنين ابعاد نگران‌كننده و ويرانگري، واقعيتي كه ترديدناپذير به نظر می­رسد، نقش مخرب آدمي است. حقيقتي كه مشاهده‌ي سير رو به گسترش دامنه‌ي اثر بيابان‌زايي و كاهش روزافزون بارآوري سرزمين‌هاي حاصلخيز در سده‌ي كنوني آن را به ...

پيوست:

1-       لطف كنيد و خط لوله‌ي خود را از بانك ژني ناهمتاي گياهي ايران عبور دهيد!

2-       تكرار فاجعه‌ي سد كارون 3، اين بار در سيوند فارس! 2500 هكتار ديگر ... خدانگهدار!!